II. Murad Dönemi: Balkanlarda Üstünlük ve İstanbul Yolu (...

Orta

II. Murad Dönemi: Balkanlarda Üstünlük ve İstanbul Yolu (1421-1451)

II. Murad kimdir? Kimin yerine geçmiştir? Osmanlı açısından önemi nedir? Başarıları nelerdir? İstanbul fethi için neden önemlidir? Yaptığı fetihler ve kurumsallaşma adımları nelerdir? Niçin tahtını bırakmıştır ve tahtı kime bırakmıştır? Bu konuda tüm bu soruların cevabını ve diğer konularıda işlemeye çalışacağız.

II. Murad dönemi Osmanlı devleti'nin fetret devrinin yaralarını tamamen sardığı ve balkanlardan hem kurumsal hem de askeri üstünlüğünü avrupa'ya kabul ettirdiği dönemdir. II. Murad dönemi istanbul fethine giden yolda önemli bir dönüm noktası olduğu için tüm ösym sınavları açısından önemli bir konu ve dönemdir. Şimdi gelin bu konuyu adım adım işleyelim.

II. Muradın Tahta Geçişi ve İç ve Dış Tehditler

II. Murad babası mehmed çelebi vefat ettikten sonra yerine geçti. O tahta geçtiğinde fetret devrinin olumsuz sonuçları hala devam ediyordu. Ayrıca Bizans ve Anadolu beylikleri fetret devrinde olduğu gibi hanedan üyelerini kışkırtmaya devam ediyordu.

Amcası Mustafa (Düzmece) Çelebinin Tekrar İsyanı (1421-1422)

Çelebi Mehmedin ölümü üzerine II. Murad tahta geçtikten bir süre sonra bizans elindeki en büyük kozu ve II. Muradın amcası olan şehzade mustafayı serbest bıraktı. Amaç osmanlıda bir iç çatışma yaratmak ve osmanlıyı güçsüzleştirmekti. Şehzade Mustafa Bizansında desteğiyle rumeliye geçerek adına hutbe okutup para bastı.
II. Murad amcasının üzerine bir ordu göndersede bu ordu mustafa çelebi tarafından mağlup edildi ve şehzade mustafa Edirneyi ele geçirdi. Daha sonra II. Muradı ele geçirmek için Bursa üzerine yürüdü. II. Murad ise bu arada babasının politikası gibi onun düzmece bir şehzade olduğu propagandası yapıp, şehzade mustafanın ordusunda ikililik çıkarmaya ve yanındaki uç beylerini yanına çekmeye çalıştı.
Bursada karşı karşıya gelen taraflar arasında yapılan savaşta galip gelen II. Murad oldu. Şehzade mustafa ise bunun üzerine beklediği destekleride alamayınca kaçmak zorunda kaldı. Eflaka giderken yakalanıp Edirnede idam edildi.

Bu idamla birlikte fetret devrinden beri sorun olan ve önce iç sorun olarak başlayıp sonra bir dış soruna dönüşen en büyük krizlerden biri kalıcı olarak çözülmüştür

Kardeş Şehzade Mustafa İsyanı (1422-1423)

Nedense osmanlıda hep mustafalar ölmüştür bende çok anlam veremedim ama birde Kanuni sultan süleyman döneminde bir mustafa daha göreceksiniz. Düzmece Mustafa krizi tam atlatıldı derken hemen akabinde bu isyan başlıyor. Bu isyan II. Muradın kendisini tehdit eden bizansı cezalandırmak istemesi hem de düzmece mustafa olayında parmaklarının olmasından dolayı "İstanbulu" kuşattı.
Tabi bizansta dururmu onlarda bunun üzerine o zaman henüz daha 13 yaşlarında bulunan II. Muradın kardeşik şehzade mustafayı ve anadolu beyliklerini kışkırttılar. Şehzade mustafa iznikte bir isyan başlattı.
Bu durumdan dolayı istanbul kuşatmasını kaldırmak zorunda kalan padişah kardeşininin üzerine yürüdü. İsyanı bastıran padişah kardeşinide idam ettirdi. Bu durum bizansın osmanlı için ne kadar büyük tehlikeler teşkil ettiğini göstermiş ve bizansın yok edilmesi fikrini daha da güçlendirmiştir.

Anadolu Siyaseti ve Beyliklerin Yeniden Osmanlıya Katılmaları

Bizansın kışkırtmaları ve iç isyanlara destek veren beylikler üzerine sert askeri seferler yaparak birçoğuna son vermiştir.

Bu beyliklerden Aydınoğulları,Menteşeoğulları ve Tekeoğulları ortadan kaldırılarak toprakları osmanlı mülkü haline getirildi.
İkinci Beylikler dönemi konusunda da bahsetmiştik. Germiyanoğulları beyliğinin son beyi II. Yakubun varisi olmadığı için öldüğünde vasiyeti üzerine 1429 yılında miras yoluyla osmanlıya katıldı.
Osmanlının anadoludaki başbelası karamanoğulları ise balkanlarda macarlarla savaşmasını fırsat olarak görüp sürekli olarak arkadan Osmanlı devletine saldırdı bunun üzerine II. Murad anadoluya geçerek Karamanoğullarını ağır bir yenilgiye uğratmıştır.

Batıdaki Mücadeleler ve Diplomatik Kırılma

Osmanlının anadoludaki ezeli rakibi karamanoğulları gibi balkanlarda da ezeli bir rakibi vardı bu rakipte Macarlardan başkası değildi. Macarlar sürekli osmanlı devletine sorunlar çıkarıyor ve osmanlıyla mücadeleler ediyordu. Aynı zamanda Balkanların en güçlü devleti olarak görülüyorlardı.
Osmanlı Devleti balkanlarda Macaristan, Sırbistan ve Bosna üzerine seferler yaptı. Fakat bu seferlerde istediği başarıyı elde edemedi Macarlar karşısında üst üste yenilgiler aldı bu yenilgiler balkanlar'da Osmanlı otoritesini sarstı
Bu üst üste yenilgiler osmanlıya bir anlaşma yapmaktan başka bir çare bırakmadı. Üst üste alınan askeri yenilgiler, Karamanoğullarının isyanı ve devletin yorulması II. Muradı Haçlı ittifakına karşı anlaşma yapmaya zorladı.
1444 yılında " Edirne-Segedin Antlaşması " imzalandı. Bu anlaşma osmanlının batıya karşı ilk tavizler verdiği olumsuz anlaşmadır. Fetret devrinden sonra ilk kez toprak kaybetmiş ve bu olumsuzlukta diplomasiye yansımıştır.

Bu Anlaşmaya Göre

Osmanlı ile macaristan arasında 10 yıl boyunca savaş yapılmayacak.
Tuna nehri iki devlet arasında sınır kabul edilecek.
Sırp krallığı yeniden kurulacak fakat osmanlıya vergi verecek.
Eflak, Macaristan korumasında kalacak fakat osmanlıya vergi ödemeye devam edecek.

Tahtın 12 Yaşındaki II. Mehmede Bırakılması

Edirne-Segedin anlaşması ile batı sınırı ve yörgüç paşa anlaşması ile doğu sınırını güvenceleye alan II. Murad, büyük oğlu Şehzade Alaaddinin ölümüyle derin bir hüzün yaşamaktaydı. II. Murad kendi isteğiyle tahttı çocuk yaştaki oğluna devredip Manisada inzivaya çekildi.

Tabii tahta çocuk yaştaki bir padişahın geçmesi Avrupa devletlerinin iştahını kabarttı. Bunu fırsat olarak gören ve değerlendirmek isteyen Avrupa devletleri ve papa, Edirne-Segedin anlaşmasına uymayarak yeni bir haçlı ordusu toplayıp osmanlı topraklarına saldırdı.

Buçuktepe İsyanı(1446)

küçük bir çocuğun padişah olmasını ve veziriazam Çandarlı Halil paşanın politikalarını protesto eden yeniçeriler, maaşlarının azlığını bahane ederek Osmanlı tarihinin ilk yeniçeri isyanı başlattılar. Bu isyana neden buçuktepe isyanı denilmiştir peki? maaşlara buçuk akçe zam yapılarak bastırılmasından dolayı böyle denilmiştir.
Buçuktepe isyanı devletin duraklama ve gerileme dönemindeki baş belalarından biri haline gelen yeniçerilerin ilk isyanı olması ve ne kadar büyük bir baskı unsuru olabileceklerinin aslında ilk kanıtıdır. Bu yüzden kesinlikle çok önemlidir.

Varna Savaşı (1444)

tuna nehrini geçen haçlı ordusu edirne'ye doğru ilerlemeye başladı. Bu sırada tahtta çocuk yaşta bir padişah vardı ve bu durum gerçekleşecek bir savaş açısından kötü bir durumdu. Bir çocuk orduya liderlik edemezdi. Bu her yönüyle zayıflıktı.
Dönemin önemli devlet adamı "Çandarlı Halil Paşanında" zoruyla II. Murada haber gönderilip tekrar padişah olması istenmiştir. Hatta fatihin babasına şu meşhur mektubu önemli bir metindir. "Eğer padişah iseniz ordunuzun başına geçiniz, eğer ben padişah isem size emrediyorum ordunun başına geçiniz" mektubunu yazdığı rivayet edilir. Şimdi sizlerin aklına şu gelebilir bir devlet adamı bir padişahı nasıl zorlayabilir?
Çandarlı halil paşa döneminin çok güçlü bir adamıydı. Tahtta ise bir çocuk vardı. Görünürde padişah II. Mehmet idi fakat ipler veziriazam Halil paşanın ellerindeydi. Fatih yıllar sonrada tahta geçince çandarlının bu hareketlerinden dolayı ona kin güdecek ve bir gün bir bahaneyle idam edecekti.
II. Murad çağrı üzerine ordunun başına geçip ordusuyla balkanlara doğru yola çıktı. Haçlı ordusuyla osmanlılar varnada karşı karşıya geldiler. Yapılan savaşta haçlılar ağır bir yenilgi aldı.
Savaştan sonra bulgar toprakları ve mora'da osmanlı hakimiyeti kesinleşti ve balkanlardaki sarsılan otorite yeniden artmaya başladı.

II. Murad savaştan sonra tekrar osmanlı tahtına oturdu ve Fatih tahttan indirildi

II. Kosova Savaşı (1448)

Ağır varna yenilgisinin intikamını almak isteyen ve osmanlıyı balkanlardan atmak isteyen Macar generalinin önderliğinde büyük bir haçlı ordusu toplandı.
O sırada arnavutlukta iskender beyin isyanıyla uğraşan II. Muradı zor durumda bırakmak isteyen haçlı ordusu harekete geçti. Macar generalinin komutasındaki haçlı ordusunun harekete geçtiğini duyan padişah ise hemen kuvvetleriyle Kosova Ovasına ulaştı.
Sultan muradın komutasındaki ordu daha kalabalıktı ve yapılan savaşta eflak kuvvetlerininde savaşın ilerleyen safhalarında savaşı bırakmasıyla osmanlının zaferiyle sonuçlandı. Bu savaş osmanlı açısından büyük sonuçları olan bir savaştır.

II. Kosova Savaşının Sonuçları

Balkanlar kesin olarak osmanlı hakimiyetine girdi. Avrupalı devletlerin osmanlıyı balkanlardan atma ümidi uzun bir süre boyunca olmayacaktı.
Haçlılar savunmaya osmanlı ise bu savaştan sonra saldırıya geçti. Bu durum ta ki 1683 yılındaki II. Viyana kuşatmasına kadar böyle devam etti.
Batıdan gelebilecek büyük bir haçlı yardım ihtimali bu savaştan sonra tamamen ortadan kalktı. Bu durum istanbulun alınmasını kolaylaştırdı. Zaten yaklaşık 5 yıl sonrada istanbul fatih tarafından alındı.
Bu savaş osmanlının batı dünyasındaki prestij ve gücünü artırdığı gibi aynı zamanda islam dünyasında da büyük bir saygınlık kazandırdı.
O dönemlerde arnavutluk topraklarında isyan halinde olan iskender beye karşı bir yardım ihtimalinide ortadan kaldırmış oldu. İskender beyde uzun bir dönem boyunca osmanlıyı uğraştırmış çok başarılı bir yöneticidir. Fatih döneminde tekrar değineceğiz.

II. Kosova savaşı sonuçları itibariyle 11766 yılında yapılan Miryokefalon savaşıyla aynıdır. O savaşta anadolu kesin türk yurdu olmuştu. II. Kosova Savaşıylada balkanlarda kalıcılık tescillenmiştir. Ayrıca bu savaş II. Muradında son savaşıdır. Bundan sonra yerine tahttan indirilen oğlu II. Mehmed (Fatih) geçmiştir.

II. Murad Dönemi Kurumsallaşma Hamleleri

Bu dönemde Pençik sistemi kanunlaşmıştır. Bundan önce genelde savaşlarda ele geçirilen esirler pençik sistemiyle devşirilirken fetihlerin durmasıyla bu sistemde sorunlar çıkmaya başlamıştı. Devlet askeri ve bürokrat ihtiyacı için bunu kanunlaştırdı.
Enderun mektebi kuruldu. Bu mekteb genelde fatih döneminde kuruldu bilinsede ilk olarak II. Murad döneminde kurulmuştur. Bu mektepler ile devşirilenler arasında zeki ve kabileytlı olanlar yeniçeri ocağı yerine enderun mektebine gönderildi. Bu mekteplerde üst düzey devlet idaresi, diplomasi ,din ,sanat, ve askeri strateji eğitimleri verildi. Bu yolla devlet kurumlarına liyakat usulüyle bürokratlar yetiştirildi.

Tyt Bakımından II. Murad Dönemi

II. Murad dönemi çok önemli bir konudur. Özellikle Fatihten önceki ve istanbulun alınmasından önceki dönem olmasıyla çok önemli bir konudur. Ayrıca bu dönemde ilk yeniçeri isyanının olmasıda çok önemlidirki zaten ileriki konularda artık bunu göreceksiniz. Ama bir önem sırasına göre sıralasam şu şekilde sıralarım. II. Kosova savaşı (miryokefalona benzemesiyle demiştik), II. Mehmete çocuk yaşta taht verilmesi ve varna savaşı ,Buçuktepe isyanı, Edirne-Segedin anlaşması, Anadolu siyasi birliği yolundaki adımlar vs. Bu şekilde olacağını düşünüyorum ama kesinlikle II. Muradın dönemi önemli bir dönem olduğunu anlamanız açısından fatih istanbulu alan padişahtır ama babası döneminde yapılan savaşlar ve politikalar fatihe bu fırsatı tanımıştır demek çokta yanlış olmaz ki çoğu tarihçide bu şekilde kabul eder.