İkinci Beylikler Dönemi

Anadolu selçuklu devletinin güçlü zamanlarında merkezi otorite güçlüydü ve bağımsız hareket eden yapılar azdı. Hatırlayacağınız üzere Anadolu Selçuklu devleti konusunu işlerken türkmen boylarından ve uç beyliklerinden bahsetmiştik. Bu sistem selçukluların güçlü olduğu dönemde çok işe yaramış ve özellikle savunma konusunda selçuklulara büyük katkılar sağlamıştır. Fakat 1243 yılında yapılan Kösedağ Savaşından sonra selçuklular zayıflamış ve merkezi otorite tam anlamıyla çökmüştür. Moğol istilarından kaçmalarından dolayı genelde anadolunun batı kısımlarında kurulmuşlar ve genelde kurucularının isimlerinin sonuna -oğulları eki eklenerek beylikler bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. Tabi bazılarıda kuruldukları şehire göre isim almışlardır veya aşirete göre.

Şimdi bu beyliklerden bir kaçına göz atalım.

Karamanoğulları Beyliği (1256-1487)

Konyada kurulan ve anadolu selçuklu devletinin yerine kurulan ikinci beylikler arasındaki en güçlü beyliktir. Konyada kurulmalarından dolayı kendilerini anadolu selçuklunun mirasçıları olarak görmüşlerdir. Bu yüzden ilerde işleyeceğimiz konularda da göreceksiniz osmanlı devletini en çok uğraştıran beyliktir. Hatta meşhur hikaye ve deyimler vardır " Karamanın koyunu sonra çıkar oyunu " gibi ünlü deyimlerde yine bu beylikle ilişkilidir hikayesine bakmanızı tavsiye ederim.
Bu beylik osmanlının her avrupa savaşı öncesinde osmanlıya saldırarak iki cephe arasında bırakıyordu. Fatih döneminde ağır darbe alan beylik 1487 yılında II. Beyazıdın konyayı tamamıyla ele geçirmesiyle yıkılmıştır.

Karesioğulları (1297-1345)

Karesi bey ilk başlarda germiyanoğullarının bir komutanıydı. Balıkesir ve çanakkaleyi bizanslılardan ele geçirince bu topraklarda bağımsızlık ilan etti. Karesioğulları kuruldukları bölge sebebiyle donanma ve deniz kuvvetlerinde ilerleme kaydettiler.
Karesi beyin ölümüyle taht kavgası yaşandı. Bunu fırsat bilen Orhan Gazi 1345 yılında beyliğin topraklarını ele geçirip beyliğe son verdiler. Daha sonra orhan gazi döneminde de yine bahsedeceğimiz üzere bu beylik önemli donanma ve denizcilere sahipti. Bu durumda osmanlının rumeliye geçişi için önemli bir adımdı.
Ayrıca anadolunun siyasi birliğinin sağlanmasında ilk ele geçirilen beyliktir.

Germiyanoğulları (1299-1429)

Selçuklular döneminde kütahyaya yerleştirilen germiyan aşireti moğol baskısının azalmasıyla yakup bey tarafından bağımsızlığını ilan etmiştir.
Karamanoğullarının baskısından dolayı I. murad döneminde osmanlıyla akrabalık kurup topraklarının bir kısmını çeyiz yoluyla osmanlıya vermişlerdir. Beyliğin son yöneticisi II. Yakubunda varisi olmadığı için hazırlanan vasiyetle topraklar II. Murad döneminde tamamıyla osmanlıya katılmıştır.

Hamitoğulları (1300-1391)

Selçuklu uç beyi olan Dündar bey, selçukluların dağılmasıyla ıspartada bağımsızlığını ilan etmiştir. Topraklarını Antalyaya kadar genişletmeyi başaran beylik Karamanoğullarının saldırılarıyla zayıflamıştır. Korunmak amacıyla topraklarının bir kısmını osmanlıya satan beylik kalan topraklarınıda 1391 yılında yıldırım beyazıd tarafından ele geçirilmiş ve beylik son bulmuştur.

Candaroğulları (1291-1461)

Selçuklu sultanına yaptığı yardımlar sonucunda kendisine kastamonu bölgesi ikta olarak verilen şemseddin yaman candar burada bağımsızlığını ilan etmiştir.
Beylik zamanla iç karışıklığa sürüklendi. Bunu fırsat olarak gören ve karadeniz ticaretini ele geçirmek isteyen fatih sultan mehmet 1461 yılında beyliğe son verdi. O dönemde sinop önemli bir tersane ve liman kentiydi ve candaroğullarının elinde bulunuyordu. Karadeniz hakimiyeti için bu liman olmazsa olmazlardandı ve sonuç olarak osmanlının eline geçmiştir.

Dulkadiroğulları (1337-1515)

Maraş ve elbistan çevresinde aslında memlüklere bağlı yarı bağımsız bir beylik olarak kuruldu. Uzun zamanlar boyuncada osmanlı ve memlükler arasında tampon bölge olarak varlığını sürdürdü.
Yavuz sultan selimin şah ismaile yaptığı sefere destek vermedikleri için yavuz sultan selim tarafından Turnadağ Savaşıyla yenilgiye uğratılarak son verilmiştir. Bu beylik osmanlıya katılan son beyliktir ve bu beyliğinde osmanlıya katılmasıyla anadolu siyasi birliği kesin olarak sağlanmış oldu. Bu beyliğin alınmasıyla zaten kötü olan osmanlı-memlük ilişkileri savaşa dönmüştür.

Bu beylikler ve bazı eklemediklerim genelde bu şekilde. Yıldırım beyazıd döneminde beyliklerin çoğu kontrol altına alınsalarda Ankara Savaşında osmanlının timura yenilmesiyle tekrardan kurulmuşlardır. Fakat sonuç olarak çoğu tekrardan osmanlı himayesine girmiştir.

Ramazanoğulları (1352-1608)

Ramazan bey liderliğinde adana ve çukurova bölgesinde tıpkı dulkadiroğulları gibi memlüklere bağımlı bir şekilde yarı bağımsız bir beylik olarak kuruldu. Bu beylikte Turnadağ savaşıyla Osmanlıya boyun eğmiştir. Fakat 1608 yılına kadar iç işlerinde serbest kaldılar. 1608 yılında I. Ahmed döneminde son yöneticisi pir mansur vefat edince adana osmanlının bir eyaleti haline geldi ve beylik sona erdi.

Osmanoğulları (1299-1922)

Moğol baskısından kaçarak van, halep ve ankara güzergahlarında göçler ile gelmiştir. Aladdin keykubat bu boyu söğüt ve domaniçe bir uç beyliği olarak yerleştirmiştir. Beylikler arasında en küçük beylikti ve geneldede diğer beyliklerdende güçsüzdü.
Güçsüz olduğunun farkındaydı ve kuruluş aşamasında anadolu beylikleriyle mücadelelere girmedi. Karamanoğullarının saldırılarıylada genelde siyasi politikalarla korunmaya çalıştı. Gözünü o dönemde daha güçsüz ve mücadele edeceği anda diğer beyliklerdende destek alacağını bildiği bir rakibe diktiler "Bizans".
Kuruluş dönemindeki bu politika ve denge siyaseti bu beyliği en güçsüz durumdan dünyanın önemli imparatorluklarından biri haline getirecekti.

Tyt Bakımından II. Beylikler Dönemi

Bu beyliklerin siyasi tarihinden çok aslında osmanlıyla ilişkileri üzerinden sınavda çıkabiliyor. Yani nereyi fethetmişler veya kim yönetmiş tyt açısından çok önemli bir konu değil genellikle. Bunlar içindende karesioğullarının rumeli sürecinde ele geçirilmesi ve donanmayla birlikte önemli denizcilerinin olması, Germiyanoğullarının çeyiz yoluyla toprak vermesi ve yine vasiyet yoluyla osmanlıya katılması, hamitoğullarının para karşılığı osmanlıya toprak satılması sınavda soru olabilecek konular arasındadır. Yani sizlere doğrudan kim toprak satmıştır diye sormaz genelde bilgiyi verir ve yorum sorusu sorar benim karşılaştığım bu şekilde olmuştur genelde. Tabiki sınav sorularının azalması ve konuların çok olması sebebiyle şu konu kesin çıkar diyemem ama kesinlikle önemli konulardan bir tanesi özellikle osmanlının kuruluş ve yükseliş dönemlerine denk geldikleri için beylikler konusuda önemli bir konudur.