II. Bayezid Dönemi: İstikrar, Diplomasi ve Geçiş Siyaseti...

Orta

II. Bayezid Dönemi: İstikrar, Diplomasi ve Geçiş Siyaseti (1481-1512)

II. Bayezid kimdir? Kimden sonra devletin başına geçmiştir? Osmanlı devleti açısından önemi nedir? Devrinde yaşanan siyasi olaylar ve isyanlar nelerdir? Cem sultan ile ilişkisi nedir? I. Selim ile ilişkisi nasıldır? Safevi tehlikesi neydi? Döneminde neden fetihler durmuştur? Bu ve daha birçok sorunun cevabınıda bu konuda işlemeye çalışacağız.

II. Bayezidin Tahta Geçişi ve Cem Sultan Olayı

Fatih Sultan Mehmedin 1481 yılında şüpheli ölümü üzerine II. Bayezid yerine tahta geçmiştir. Fatih öldüğünde ikinci bayazid Amasya sancağında kardeşi cem sultan ise Konya sancağındaydı. Babasının ölüm haberi cem sultana daha geç ulaştı bu haberi daha erken alan II. Bayezid ise devlet adamları ve yeniçerilerin desteğiyle istanbul'a ulaşarak padişahlığını ilan etti.
Cem sultan bu durumu kabul etmeyerek Bursa üzerine yürüyerek bursayı ele geçirip adına hutbe okutup para bastırarak hükümdarlığını ilan etti. II. Bayezide devleti eşit olarak bölüşelim teklifinde bulundu. Tabiki bu teklif II. Bayezid tarafından reddedildi.
II. Bayezid ordusunu toplayarak kardeşi cem sultan üzerine yürüdü. Yapılan "Yenişehir Savaşında cem sultan yenilerek kaçmak zorunda kaldı. Önce Memlüklere sığınan cem sultan daha sonra yeniden anadolu'ya dönerek tekrar şansını denediysede başarısız olarak bu seferde Rodos Şövalyelerine sığındı. Şövalyeler ise Cem sultanı önce fransaya oradanda papaya teslim ettiler. Cem sultan 1495 yılında yılında zehirlenme sonucu öldü.
Bu suikaste yönelikte birçok iddia mevcuttur. Fransa kralı osmanlıya karşı bir haçlı ordusu hazırlayıp bu orduyuda cem sultanı kullanarak osmanlı üzerine sefere çıkarmayı planlıyordu. Bunun içinde bizzat ordusuyla papaya gelip cem sultanı aldı. Fakat papa elindeki kozu fransa kralına kaptırmak istemiyordu bu nedenle yavaş etki eden bir zehirle cem sultanı zehirlediği söylenir.
Bir diğer iddia ise II. Bayezidin kardeşini berber yardımıyla zehirlediği yönündedir. Sonuç olarak cem sultan olayı osmanlı tarihi açısından hüzünlü bir olaydır. Ayrıca rodosta bulunan ailesi ve torunlarıda daha ileriki yıllarda hepsi idam edilecekti.

Cem Sultan Olayınlın Sonuçları

Cem Sultan olayı iç sorun olarak başlayıp dış soruna dönmüştür. Avrupalı devletlerin, rodos şövalyelerinin ve papanın müdahaleleri sonucu osmanlı açısından uluslararası bir krize dönmüştür.
Batı seferleri durmuştur. Bunun nedeni Batı dünyası yapılacak herhangi bir seferde cem sultanı ordunun başına geçirip osmanlının üzerine sefere çıkılacağı tehditleri batıya seferleri durdurmuştur.
O tarihlerde ispanyada müslüman ve yahudilere karşı gerçekleştirilen baskı ve katliamlara yeterince müdahale edilemedi. Müslüman ve yahudilerin yardım istemesi üzerine osmanlı donanması oradaki insanları osmanlı topraklarına taşımıştır. Fakat cem sultan olayından dolayı askeri bir müdahalede bulunamamıştır.
Cem sultanın ilk kaçtığı yer olan Memlüklerle ilişkiler geri dönülemez bir kopmaya uğradı.
Cem sultanın esir tutulması için II. Bayezid tarafından her yıl yüklü miktarda altın avrupalı devletlere ödendi.

Tabiki hiç fetih olmadıda diyemeyiz bu olaylara rağmen bazı fetihlerde olmuştur. Özellikle Cem sultanın ölümüyle bazı stratejik kaleler ele geçirilmiştir.

Batı ve Denizlerdeki Seferler

Cem sultandan sonra Balkanlardaki ve denizlerdeki bazı stratejik hamleler yapıldı.

Kili ve Akkirman Kalelerinin Fethi (1484)

1484 yılında boğdan prensliğine yapılan sefer sonucunda karadeniz kıyısındaki kili ve akkirman kaleleri ele geçirildi. Boğdanın fethi tamamlandı ve bu sayede hem kırım hanlığıyla karadan bağlantısı sağlandı. Hem de Lehistan (Polonya) yolu osmanlıya açılmış oldu.

Osmanlı-Venedik Deniz Savaşları (1499-1503)

II. Bayezid Fatih döneminde güçlenen donanmayı daha da güçlendirerek büyük gemilerle daha da güçlenmesini sağladı. Dönemin ünlü denizcileri Kemal, Burak ve Piri reisler gibi ünlü denizciler osmanlı hizmetine alındı.
Bu güçlenmeden sonra osmanlı donanması Modon, Navarin, İnebahtı gibi önemli venedik üslerini ele geçirerek büyük başarı elde etti. Bu başarılarla birlikte iyon denizi ve mora yarımadası tamamıyla osmanlı hakimiyetine girmiştir ve Venedikin denizlerdeki hakimiyetine büyük darbe indirilmiştir.

Doğudaki Mücadeleler

Bu dönemde osmanlının doğusunda iki önemli devlet vardı. Bir tanesi otlukbeli savaşından sonra yıkılış sürecine giren akkoyunluların topraklarını ele geçirerek güçlenmeye başlayan Safeviler bir diğer rakip ise Mısır başkentli ve özellikle cem sultan olayında takındıkları tavır yüzünden Osmanlı ile ilişkileri kopma noktasına gelen Memlükler. Bu 3 devlette islam dünyasının lideri olma hedefi taşıyordu.

Karamanoğullarının Sonu (1487)

Fatihin ölümünden sonra başlayan taht kavgalarında bir umut diyip cem sultanı desteklemeleri üzerine sonları gelmiştir. Zaten Fatih Sultan Mehmed döneminde topraklarının büyük çoğunluğu alınmıştı. Son olarakda cem sultan olayıyla birlikte yıkılarak tarihe karıştı.

Osmanlı-Memlük Savaşları (1485-1491)

Aslında çoğunuz memlüklerle ilk savaşların yavuz döneminde olduğunu görmüşsünüzdür. Fakat ilk olarak fatih döneminde birçok sorunlar başlamıştır. Özellikle hicaz su yolları meselesi bu meselelerden biridir.
Bu kötü ilişkiler II. Bayezid döneminde özellikle cem sultan olayıylada daha da gergin hale geldi. Ayrıca Ramazanoğulları ve Dulkadiroğulları üzerindeki nüfuz mücadeleside iki devleti karşı karşıya getiriyordu.
Yapılan birçok mücadele ve savaşta iki tarafta üstünlük sağlayamadı. Bu savaşlar iki devleti de yıprattı ve sonuç olarak bir barış anlaşmasıyla savaştan önceki sınırlara geri dönüldü.

Osmanlı- Safevi İlişkileri ve Şahkulu İsyanı (1511)

Akkoyunlu devletinin zayıflamasıyla güçlenmeye başlayan safeviler zaman içinde akkoyunluların topraklarında hakimiyeti ele geçirdi. Şah ismail şiilik propagandasıyla dini olarak halk üzerinde egemenlik kurmayı planlıyor ve bunu isyan aracı olarak kullanmaya çalışıyordu.
Böylelikle uzun yıllar boyunca sürecek osmanlı-safevi mücadelesi başlamış oldu. İki devletinde mezopotamya ve kafkasya coğrafyası üzerindeki hakimiyet yarışı bu iki önemli gücü sürekli mücadele halinde olmasına neden olmuştur.
Şah ismail Anadoluda da bir şiilik propagandası yürütüyordu. Bu propagandalar ile kendisine mürid ve taraftar topluyordu. Bu dönemde II. Bayezid pasif bir politika izlemiştir. Bu mürid toplama daha sonrasında isyani ve casusluk faaliyetlerine dönecekti.
II. Bayezidi bunu bir tarikat hareketi olarak değerlendirip büyük bir askeri önlem almamış ve sadece diplomatik mektuplarla gidermeye çalışmıştır.
Bu göz yumma 1511 yılındaki Şahkulu İsyanıyla ne denli büyük bir hata yapıldığı görülmüş oldu. Antalya tekede şahkulu önderliğinde büyük bir dini-siyasi isyan başladı. Ayaklanmacılar burdur ve kütahyaya kadar birçok yeri ele geçirdi. Şehirleri yağmalayıp yöneticilerini öldürdüler.
Merkezden İsyanı bastırmak üzere gönderilen Karagöz Ahmed Paşa yakalanarak öldürüldü. Daha sonra sadrazam Hadım Ali Paşa sivas yakınlarında isyancılarla yaptığı savaşta öldü. Bu savaşta şahkulununda ölmesi üzerine lidersiz kalan isyancılar irana kaçmak zorunda kaldı. Şahkulu isyanı safevi tehlikesinin ne boyutlarda olduğunu görmelerini sağladı.
O dönemde Trabzonda sancakbeyliği görevini yapan Yavuz sultan selim babasının pasif kalmasına tepki göstererek safevi topraklarına saldırıp gürcistanı ele geçirdi. Şah ismailin kardeşinin komutasındaki bir orduyu bozguna uğrattı. Bu da özellikle yeniçeriler üzerinde büyük bir etki yarattı.
Taht yolunda II. Bayezidin düşündüğü kişi şehzade ahmet şahkulu isyanını bastırmakta başarısız olunca gözden düştü. Bu isyandaki başarısızlıklar sonucunda Şehzade Selim harekete geçti. Önce oğlu kanuninin sancakbeyliği yaptığı kırıma geçti. Oradanda izin almadan ordusuyla balkanlara geçti. Amacı tahta yakın olmaktı.
Bayezid, Selimin üzerine bir ordu gönderdi. İki kuvvet 1511 yılında Karıştıran Savaşı yaptı ve bu savaşı yavuz kaybederek Kırıma çekildi. Bunun üzerine şehzade Ahmed İstanbula çağrıldı. Fakat Yeniçeriler isyan ederek Şehzade Ahmedi istanbula sokmadılar. Biz Selimi isteriz diyerek niyetlerini açıkça belli ettiler.
Bu baskıya daha fazla dayanamayan II. Bayezid oğlu selimi davet etmek zorunda kaldı. Selim istanbula geldikten sonra babasını tahttan inmeye zorlayıp sürgüne gönderdi. Babası yaklaşık 1 ay sonra vefat etti. Bu vefat normal gözüksede büyük ihtimalle yavuzun işidir. Böylelikle II. Bayezid dönemi sona erdi.

Kurumsallaşma ve Önemli Gelişmeler

II. Bayezid, askeri açıdan durağan bir dönem geçirsede idari ve mali anlamda önemli adımlar atmıştır. Döneminde 1509 yılında istanbul tarihin en büyük depremlerinden birini yaşadı. Binlerce yapı hasar gördü. Depremin yaralarını sarmak ve şehri yeniden inşa etmek amacıyla ilk kez geçici olarak Avarız Vergisi alındı. Bu vergi daha sonra kalıcı hale gelecekti.
İspanyadaki Katolik krallıkların birleşmesiyle ülkedeki din değiştirmeye zorlanan müslüman ve yahudileri osmanlı topraklarına taşıdı.

Tyt Açısından II. Bayezid Dönemi

Bu dönem genelde yükseliş devrinin duraklama devri olarak geçer tarih kaynaklarında ve tarihçiler tarafındanda böyle kabul edilir. Bu dönemin belkide en büyük olaylarını sıralasak ilk olarak Cem sultan olayı ve bununlar gelen bir duraklama, Safevi hareketiyle birlekte gelen isyan ve yavuzun tahtı ele geçirme hareketi olarak sıralanabilir.