Coğrafi Keşifler ve Küresel Ticaretin Dönüşümü (1450-1600)

Coğrafi Keşifler ve Küresel Ticaretin Dönüşümü (1450-1600)

Coğrafi keşifler nedir? Önemi nedir? Neden başladı? Kim tarafından başlatıldı? Amacı neydi? Sonuçları ne oldu? Kimlere olumsuz etkiler yaratmıştır? Osmanlı açısından önemi neydi? Osmanlının hamleleri ve önlemleri nelerdi? Daha birçok sorunun cevabını bu konu içerisinde işleyeceğiz.

15. yüzyıldan itibaren dünyada çok büyük değişiklikler olmaya başladı. Özellikle ticaret alanında yeni gelişmeler ve önemli olaylar yaşanmıştır. Osmanlı ise bu önemli gelişmelere karşı ilk başlarda gevşek davranılmış daha sonrada kapitülasyonlar yoluyla bu önemli olayların olumsuz sonuçlarını bertaraf etmeye çalışmışsada geç kalınmış ve sonuç olarak çok ağır sonuçlar altında ezilmiştir.

Coğrafi Keşifler neden başladı?

• Sorulabilecek belkide en önemli soru budur coğrafi keşifler neden başladı? Bu keşiflerle ne amaçladı bu adamlar? Dertleri neydi? Nedenlerini tek tek görelim o zaman!

Ekonomik Nedenler

• En önemli neden budur. Baharat ve ipek yolları o zaman osmanlı ve deniz yollarıylada venedikin tekelindeydi. Bu maller Çinden başlayıp avrupaya ulaşana kadar birçok gümrük vergisiyle katlanarak avrupalının eline pahalı mallar olarak ulaşıyordu. İşte avrupalılarda biz neden aracıları aradan çıkarmıyoruz ki demeye başladılar.

• Ayrıca avrupada feodalizmin çökmesiyle canlanan ticaret hamleleri önemli bir gümüş ve altın rezervine ihtiyaç duyuyordu. Bu durumda zaman içinde avrupada bir maden kıtlığına sebep olmaya başlamıştı. Avrupalılar bu durumu aşmak içinde yeni maden kaynaklarına ihtiyaç duyuyordu.

Teknik ve Bilimsel Gelişmeler

• Biliyorsunuz ki pusulayı çinliler buldu ve oradanda islam dünyasına geçti. Haçlı Seferleriyle birlikte pusula avrupaya da geçmiş oldu. Avrupalılar pusulayı daha da geliştirerek açık denizlerde yön bulma konusunda daha da iyi hale getirdiler.

• Bununla birlikte gemilerde de geliştirmeler oldu. okyanusa dayanıklı gemiler inşa ettirilerek açık denizlere açılan Karavela denilen büyük gemiler inşa ettirildi. Ayrıca özellikle portekiz ve cenevizli haritacılar daha gerçekçi haritalar çizerek rota yolunda da önemli yardımları oldu.

• Dünyanın yuvarlak olduğu fikri kilise tarafından kesin bir şekilde karşı çıkılsada zamanla kiliseye olan inancında azalmasıyla antik yunan kaynakları incelenmesiyle bu fikre daha çok sahip çıkanlar oldu.

Siyasi ve Dini Nedenler

• Merkezi krallıklar, güçlerini artırmak için ve rakiplerine üstünlük sağlamak için denizcileri doğrudan finanse ettiler. Özellikle bunun ilk ayağı ispanya ve portekiz krallıkları oldu.

• İspanya ve portekizliler, müslümanları iber yarımadasından tamamen çıkardıktan sonra yeni macera ve ganimet arıyorlardı. Bu durumda coğrafi keşifler için önemli bir sefer sebebiydi. Hatırlarsanız bu sebep haçlı seferlerinde de vardı. Haçlı seferlerine katılanların katılma sebeplerinden biride zenginlik ve ganimet düşüncesiydi.

• Dini neden olarak da hristiyanlığı farklı kıta ve halklara yaymak düşüncesiydi. Buna da Misyonerlik hareketleri denirdi. Bu seferler sonucunda da hristiyanlık büyük bir alana da yayılmıştır.

Cesur Denizci ve Seyyahlar

• Ortaçağ avrupasında çok büyük hurafeler ve korku hikayeleri mevcuttu. Tabiki merkezinde de kilise vardı. Amaç korku ve dinle halkı kontrol altına almaktı.
• Fakat zamanla cesur insanlar yetişti ve kilisenin bu baskıcı yapısını tanımayarak yeni yerler ve yeni maceralara atılmak istediler. Özellikle o zamanlarda çok ünlü bir seyyah olan Marco Polonun seyahatnamelerinde bahsettiği uzak doğu maceraları ve uzak doğunun zenginliği ayrıca bu maceraperestlerin iştahını kabartıyordu.

Şimdi o cesur gemici ve maceraperestlerden önemli olanlarına ve keşif güzergahlarına bir göz atalım

Büyük Keşifler ve Önemli Denizciler

Coğrafi keşiflerin ilk aşamasında en önemli iki güç portekiz ve ispanyollar olmuştur. Portekizliler, afrikayı güneyden dolaşarak hindistana ulaşabileceklerini savunup bu rotayı takip ediyordu. İspanyollar ise sürekli batıya giderek hindistana ulaşabileceklerini savunuyorlardı.

Portekizli Kaşiflerin Keşifleri

• Portekizde önemli denizciler mevcuttu. Örneğin 15. yy yaşamış Denizci Henry olarak bilinen Henrique portekizde bir denizcilik okulu kurarak keşiflerin bilimsel olarak desteklenmesini sağlamış ve afrikanın batı kıyılarını haritalandırmıştır.

• Bir diğer önemli denizci Bartelmi Dias 1487 yılında çıktığı yolculukta sürekli afrika kıyılarından ilerleyerek afrikanın en güney ucuna ulaşmayı başarmıştır. Sürekli fırtına olması ve denizcilere büyük sorunlar yaşatması sebebiyle buraya önce Fırtınalar Burnu dendi. Fakat portekiz kralı denizcilerin moralini bozmamak için buraya Ümit Burnu demeye başlamıştır.

• Hindistan yolunda asıl önemli ve sonuç veren keşif ise 1498 yılında önemli kaşif Vasco Da Gama ümit burnunu aşıp, afrikanın doğu kıyılarınıda geçerek hindistanının Calicut limanına ulaşmayı başardı. Bu adımla birlikte osmanlıyı tamamen saf dışı bırakan hindistan deniz yolu keşfi başarıyla sonuçlandı. Bu tarihten sonra osmanlının elindeki ticaret yolları ve akdeniz limanları hızla değer kaybetmeye başladı.

İspanyolların Keşifleri