Klasik Çağda Osmanlı Toplum Yapısı ve Ekonomik Hayat

Bu konu aslında sınavlar bakımından yorum soruları olarak gelebilecek bir konudur. Mesela osmanlı çok uluslu bir imparatorluktu peki osmanlı bu çok ulusluğunu nasıl korudu halk üzerindeki politikaları nelerdi veya halka bakış nasıldı gibi çıkarımlar yapılacak sorular gelebilir.

Şimdi toplum yapısını, millet düzeninin ve yönetimsel olarak osmanlı halkı ve devlet ilişkisini inceleyelim.

Hukuki ve İdari Açıdan Toplum

Osmanlı toplumu, batıdaki gibi katı sınıfsal ayrımlara dayalı bir feodal yapıdan oluşmuyordu. Genellde Yönetenler ve yönetilenler olarak iki ana gruba ayrılıyordu. Yönetenler genelde saray görevlileri, memurlar, askerler vs. Yönetilenler ise köylüler, esnaflar, tüccarlar gibi sınıflara ayrılmıştı. Osmanlıda halka reaya denilirdi.
Osmanlıdaki sınıf yapısı genelde millete değilde dine bağlıydı. Müslim ile gayrımüslim olarak bir sınıfsal yapı vardı. Yönetenler vergi vermezler maaş veya dirlik alırlardı. Yönetilenler ise vergi verirler, yönetime katılamazlardı. Gayrımüslimler üzerinden bakacak olursak onlarda askere gitmek yerine vergiler verirlerdi. Bu vergiler Cizye idi.

Millet Sistemi

Osmanlı kuruluşundan kısa süre sonra çok uluslu bir yapı kazanmıştı zaten. Özellikle balkanlardaki ilerlemelerle birçok farklı milletten nüfus vardı. Özellikle Fatih Sultan Mehmet döneminden sonra bir imparatorluk haline gelen osmanlı çok ulusluluk bakımındanda zengin bir çeşitliliğe sahip olmuştur.
Hemen üstte bahsettiğimiz gibi osmanlıda ırka dayalı bir inanç esasına göre bir sınıflandırma olmuştur. Buna göre müslümanlar (türk,kürd,arap,laz) hakim millet, Gayrımüslimler (rum, ermeni, yahudi) ise yönetilen milletler konumundaydı. Osmanlı gayrımüslim tebasına karşı hoşgörü ve adalet politikalarıyla yaklaşmıştır.

Osmanlı Ekonomik Hayatı: Tımar, Vakıf ve Lonca Sistemi (1453-1600)

Osmanlıda millet düzenini ve yapısını inceledik peki bu milletin geçim kaynağı neydi ve sorumlulukları nelerdi. Bu ekonomik yapıyı olabildiğince doğru anlamaya çalışalım.

Tımar Sistemi

Osmanlıdaki toprak sistemidir. Osmanlıda toprakların büyük kısmı devlete aitti. Bu topraklara Miri Toprak denirdiki zaten toprak sisteminide ayrı bir başlıkta inceleyeceğiz. Devlet bu toprakları kişilere satmazlardı. Bu toprakları vergi geliri karşılığında memurlara ve askerlerin rütbelerine göre dağıtırlardı. Buna Dirlik (tımar) Sistemi denirdi. Bu sipahiler vergi vermek yerine karşılığında atlı savaşçı askerler yetiştirirlerdi. Bu askerlere Cebelü denirdi.

Bu sistem sayesinde devlet kasasından tek bir kuruş para çıkmadan devasa bir ordu yetiştirilmiş oldu. Bu ordu her an savaşa hazır devletin en büyük ordusuydu.
Toprağı sebepsiz yere boş bırakanlardan Çift Bozan vergisi alınarak bu şekilde süreklilik sağlanmaya çalışılmıştır. Tımarlı sipahiler savaş zamanında orduda görev almanın yanı sıra barış zamanında da bulundukları bölgenin güvenliklerini sağlamıştır. Bu şekilde merkezi otorite taşranın en ücra köşelerine kadar ulaşmış oldu.

Vakıf Sistemi

Padişahların devlet adamlarının veya zengin kişilerin gelirlerini cami, medrese, darüşşifa vb. toplumsal kurumların masrafları için bağışlamışlardır.
Bu şekilde osmanlı devleti eğitim, sağlık ve sosyal yardımlar için devlet bütçesinden büyük paralar harcamamıştır. Bu hizmetlerin neredeyse hepsi vakıflar yoluyla sivil toplum tarafından halledilmişlerdir. Bu durum osmanlının bir sosyal devlet olduğunu göstermiştir diye geçer genelde fakat düşünüldüğünde de çok ta olmadığını anlamış oluyorsunuz fakat siz yinede öyle anlayın.
vakıf mal ve topraklarına devlette dahil hiç kimse el koyamazdı. Müsadere bile edilemezlerdi. Müsaderenin ne olduğunu biliyorsunuz zaten. Bu durum vakıf sisteminin sivil toplum olarak önemli görevler başarmasını sağlamıştır.

Lonca Sistemi

Şehirlerdeki esnaf ve zanaatkarların üye olduğu meslek örgütü olarak görev yapmıştır. Buraya hem müslüman hem de gayrımüslimler üye olabilirdi. Lonca teşkilatının birkaç amacı vardı. Bunlar esnaf dayanışması, usta-çırak düzenlemesi gibi farklı görevleri vardı.
Loncalar fiyatları belirleyen bir kurumdu. Ürünün tavan ve taban fiyatını belirlerdi ve esnaf o belirtilen rakamlar dışına çıkamazdı. Bu sayede tüketicinin sömürülmesini, enflasyon ve haksız rekabeti önlemiştir.
Loncaların bir diğer yetkiside dükkan açma izniydi. Herkes her istediğinde dükkan açamazdı. Bunun için loncanın izni gerekliydi. Bu sayede arz talep dengesini korumuş aşırı yoğunluğu engelleyerek esnafında batmasına engellemiş olurdu.
Loncalar ayrıca üretilen malların kalite kontrollerinide yapan kurumlardı. Hatalı üretim yapanlar cezalandırılırdı. Bu sayede üretim kalitesini korumaya çalışmışlardır.

Tyt Açısından Osmanlı Toplum Yapısı ve Ekonomi

Sizlere bu daha önemli şu daha önemsiz diyemem tüm medeniyet ve kültür konusu için geçerlidir bu durum. Ösym bu konuları birbirine ilişkili olarak da sorabilir veya tek başınada sorabilir ama genel olarak bu konu için şunu diyebilirizki yorum sorusu olarak gelebilecek bir konudur. Çünkü kavram açısından çok yoğun olmadığından yorum olarak gelmesi daha büyük bir olasılıktır. Onun için sizlerde bu konuyu çalışırken konuları birbirileriyle ilişkilendirin. Konuları bağımsız olarak düşünmeyin ve bilgileri karşılaştırıp bağlantılar kurmaya çalışın.