Osman Gazi Dönemi Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu ve Bizans'...

Orta

Osman Gazi Dönemi Osmanlı Beyliği'nin Kuruluşu ve Bizans'la İlk Mücadeleler (1302-1326)

Osman Gazi kimdir? Osman Gazi dönemi ne zamanı kapsar? Osmanlı beyliği nedir? Osmanlının kuruluş ve mücadeleleri nelerdir? Hepsini bu konuda işlemeye çalışacağız.

Bir önceki konu olan II. Beylikler dönemi konusunda osmanoğulları uç beyliğinden üstün körü değindik. Fakat sadece değinmekle bu konu bitmez. Ösym osmanlı konusunu çok ayrıntılı ve ayrı kategoriler şeklinde diğer konulardan çok daha fazla bir şekilde üstünde durmaktadır. Onun için bu konu sınav için en önemli konulardan birinin ilk adımıdır.

Osmanlı beyliğinin moğollardan kaçan boylardan biri olduğuna değinmiştik ve aladdin keykubatın bu boyu söğüt ve domaniç yaylaklarına yerleştirdiğini ve burda bir uç beyliği görevini gördüğünede değinmiştik. İşte bu uç beyliği olma durumu osmanlının belkide en büyük şansıydı. Neden diye soracak olursanız adı üzerinde uç beyliği ve islam sınırlarının batıdaki sınırlarında yer alan bir beylik olarak büyük bir şans elde etmişlerdi. Zira moğol istilasıyla anadolu siyasi birliği bozulmuş, selçuklular merkezi otoriteyi kaybetmiş ve birçok beylik kurulmuştu. Bu beyliklerde moğol baskısının azalmasıyla birbirleriyle mücadelelere başlamıştır. Peki şöyle düşünün siz küçük bir boyun (beylik bile değil) başısınız kuvvetiniz çok sınırlı peki nerede olmak isterdiniz? Kurulan ve güçlü yeni beylikler arasındamı yoksa en uç köşede zayıf bir imparatorluk olup ömrünün sonlarına yaklaşmış ve farklı bir dinde olan bizansın sınırlarındamı? Bu sorunun cevabı çok net bellidir ve coğrafya kaderdir lafı aslında coğrafya osmanlının kaderi olmuştur.

Osman Gazi’nin Liderliği ve Kuruluş Süreci

Boyun başında Ertuğrul gazi liderliğinde söğüt ve domaniçe yerleştirilmiştir. 1281 yılında ertuğrul gazinin vefatı üzerine boyun başına osman gazi geçmiştir. Osman gazi boyun başına geçtiğinde bizans çok zayıftı ve bizansın yöneticileri olan tekfurlar arasında da mücadeleler vardı.
İşte bu mücadelelerden çok iyi faydalanmayı bildi osman gazi ve bu fırsatı kaçırmadı.Dengeli ve planlı bir şekilde batıya açılma stratejisi izleyen osman gazi 1284 yılında inegöl tekfurunun osmanlı topraklarına saldırması üzerine söğüt ve domaniçten çıkıp karacahisarı ele geçirdiler ve burayıda boyun merkezi haline getirdiler. Daha sonra bilecik,inegöl ve yarhisar kaleleride ele geçirildi.
Beyliğin sınırları ve merkezi sürekli batıya yönlendirilmiştir. Bu da sınırları genişletmek üs olarak kullanmak istediğini gösteriyor.

Koyunhisar (Bafeus) Savaşı (1302)

Beylik 1302 yılına kadar bir şekilde varlığını devam ettirmiştir. Ama hatırlayacağınız üzere devletlerin resmi bir kuruluş olayları olur genelde örneğin Büyük selçuklu devletinin kuruluşu Dandanakan Savaşıyla olmuştu. İşte tarihçilerde koyunhisar savaşını osmanlının kuruluşu olarak kabul eder.
Beyliğin kuruluş tarihi olarak 1299 yılı geçer ama tarihçiler genel olarak 1302 ilk resmi savaşın kazanılmasıyla kuruluşunu kabul eder. Ünlü osmanlı tarihçisi Halil inalcıkta dahil bu tarihi kabul eder. Osman gazinin izmiti kuşatması üzerine panikleyen tekfurlar merkezden yardım istemiştir. Merkezden gelen düzenli ordu ile osmanlı kuvvetlerinin çarpışması sonucu osman gazi zafer kazanmıştır.

Koyunhisar Savaşının Sonuçları

Savaş sonucunda osmanlı kuruluş rüştünü gerçekleştirmiştir.
Bizansa karşı alınan bu zafer gaza ve cihat açısından büyük bir insan gücü kazandırmıştır. Bizansa karşı savaşmak isteyen önemli bir nüfus osmanlı topraklarına kaymıştır.
Bursanın bizans ile karadan bağlantısı kesilmiş ve böylelikle bursanın kuşatılmasına olanak sağlamıştır.
Bizans osmanlıyla tek başına mücadele edecek güçte olmadığını anlamıştır.

Düşünün küçük bir boysunuz beylik bile değil ve nüfus bakımından da eksiksiniz. Bu durum osmanlı için çok büyük bir sorun oluşturabilirdi. Ele geçirdiği yerlerde kalıcı olamayabilirdide. Fakat Gaza ve Cihat fikri osmanlıya çok fazla göçün olmasını sağlamış ve insan gücü eksikliği giderilmiştir. Yani şahsi fikrim osmanlının askeri başarılarılarından çok kuruluş aşamasında şansları daha büyük etkendi. Adeta tüm şartlar osmanlının büyük bir devlet olma yolunda dizilmiş osmanlıya da sadece adım atmak kalmıştı. Mesela Moğol imparatorluğunu düşünecek olursak çok büyük topraklar kazanmışlar ve sayısız zaferler elde etmişlerdir. Fakat devletin ömrü yüzyılı biraz geçmiştir. Ama baktığınızda osmanlının durumu ve şansı çok daha avantajlıydı.

İznik Kuşatması ve Bursaya Giden Yol (1308)

Bursa büyük hedefti ve bursanın hiçbir şekilde yardım almaması gerekiyordu. Bunun için ikmal yollarının kesilmesi ve merkezle ilişiğinin olmaması önemli bir durumdu. Bu sebeple mudanya ele geçirildi. Bu şekilde Bursanın denizden bağlantısıda kesilmiş oldu.
Daha sonra sakarya nehri havzasıda ele geçirildi. Bu ele geçirilen topraklarla birlikte bizansın anadoludaki iznik ve bursa gibi büyük şehirleriyle irtibatı kesilmiş oldu.

Bursa’nın Kuşatılması ve Stratejik Önemi

Bursa Osmanlı için ulaşılmaz bir hedefti ve çok önemli bir merkezdi. Bu sebeple bursa'yı almak Osmanlı açısından çok kolay bir durum değildi. Bursa döneminin önemli bir ipek üretim ve küresel ticaret şehriydi. Bu yüzden Osmanlı Devleti burayı alarak büyük bir atılım gerçekleştireceğini biliyordu. Fakat bu alımın çok kolay olmayacağını da farkındaydı. Bundan dolayı şehir yaklaşık 20 yıl boyunca kuşatma altında tutuldu.
daha önce de bahsettiğimiz gibi şehir hem karadan hem de denizden merkez ile iletişimi kesildi. Yaklaşık 20 yıl boyunca kuşatma altında olan Bursa sonunda dayanamayarak tekfur evrenos tarafından savaşsız teslim edildi. Fakat fakat bu fetih Osman bey döneminde gerçekleşmedi. Osman bey ömrünün sonlarında hasta yatağındayken fethi haber alıp vefat ettiği söylenir. Fetih oğlu orhan gazi döneminde ele geçirilmiştir.

İskân Politikası ve Kalıcılığın Sağlanması

Daha öncede değindiğimiz gibi osmanlı ilk başlarda küçük bir boydu ve nüfus olarakda ele geçirdiği yerlerde çok büyük nüfusa ihtiyacları vardı. Onun içinde gaza ve cihat politikası ve moğollardan kaçıp sürekli batıya göç eden türkmenler osmanlı için büyük bir şans olmuştur. Osmanlı ele geçirdikleri topraklara bu türkmenleri yerleştirerek hem nüfus yapısın kendi lehlerine çeviriyorlardı hem de üreti olarakda bir canlılık sağlanıyordu. Bu sisteme İskan Politikası denilmiştir.

Adım Adım Devletleşme

Osman bey ele geçirdiği topraklara kurumsallaşma adımlarıda atmıştır. Bu doğrultuda ele geçirilen Karacahisara osmanlı tarihinin ilk kadısı olarak Dursun Fakih atanmıştır. Bu atamayla osmanlıda adalet mekanizmasının kurulup işlenmeye başladığı yorumunu yapabiliriz ki sınavda da bu şekilde bir yorum isteyebilir.
Osmanlı ilk vergisini Osman gazi döneminde pazarlardan toplatılan Bac vergisi olmuştur. Daha önceleri ilk paranın orhan gazi döneminde basıldı düşünülsede daha sonraki araştırmalarda da ilk paranın yine osman bey döneminde bakır para olarak basıldığı anlaşılmıştır.
Osmanlının Osman gazi döneminde maaşlı ve düzenli bir ordusu yoktu. Onun yerine ordu daha çok gönüllülerden oluşuyordu. Bu durum büyük kalelerin alınmasını da güçleştiriyordu örneğin bursanın alınması 20 yıl sürmüştür. Bunun sebebi kuşatma yapabilecek düzenli bir ordu ve sistemin olmamasıydı.

Sivil ve Dini Destekler

Osman gazi sadece askeri güçle kalıcı olamayacağını biliyordu. Onun için hem sivil alanda ve ondanda önemlisi dini alanda destek şarttı. Özellikle dönemin belkide en önemli teşkilatı ve hem dini hem de sivil bir kuruluş olan ahilik teşkilatı destek açısından olmazsa olmazlardandı. Osman bey, ahiliğin başı Şeyh edebali kızı ile evlenerek bu alanda alabileceği en büyük desteklerden birini kazanmıştır. Ahilik teşkilatı uzun yıllar boyunca birçok alanda osmanlıya her alanda iyi bir kaynak olmuştur.
Osman gazi döneminde bir diğer önemli destek ise harmankayanın bizans tekfuru mihal olmuştur. Tekfur mihal ile osman gazi arasında başlayan dostluk sayesinde osman gazi istihbarat anlamında önemli bilgiler alıyor ve bizansın adımlarını önceden bilebiliyordu. Bu durumda yine osmanlı için önemli bir durumdur. Tekfur mihal daha sonra islamı kabul ederek gazi mihal ünvanı almıştır.

Tyt Açısından Osman Bey Dönemi ve Osmanlının Kuruluşu

Bu dönem kuruluş açısından önemli bir konudur. Özellikle bursanın kuşatılmaya başlanması, ilkler açısından vs. Bu konuda koyunhisar savaşını bilmeniz iyi olur ayrıca iskan politikası ve hoşgörü politikalarınıda iyi bilmelisiniz. Genelde yorum olarak gelebilecek kavramlardır. Ayrıca Ahilik teşkilatıda ve osman bey ile ilişkileride yine bilmeniz açısından önemli bir durumdur. Ama kalkıpta Osmanlı hangi tarihte kuruldu gibi sorular veya koyunhisar savaşı kaç yılında yapıldı gibi soruların gelebileceğini çok sanmıyorum daha çok sonuçları ve sonuçlarının yorumlanması şeklinde gelir.