Yıldırım Beyazıd Dönemi : Güçlü Merkez, Hızlı Fetih ve İlk Büyük Sarsıntı

Yıldırım Bayezid Dönemi (1389-1402): Güçlü Merkez, Hızlı Fetih ve İlk Büyük Sarsıntı

Yıldırım Beyazıd kimdir? Osmanlının kaçıncı padişahıdır? Osmanlı tarihi açısından önemi nedir? Hangi tarihlerde osmanlıya hükümdarlık yapmıştır? Yıldırım lakabını neden almıştır? Balkanlardaki politikası neydi? İstanbulu kuşattımı? Timur ile ilişkisi nasıldı? Timur ile sert politikasının sonucu ne olmuştur? Fetret devrine götüren olay neydi? Tüm bunların cevaplarını bu konuda işlemeye çalışacağız.

• Beyazıt I. Muradın oğludur. I. Murad savaş alanında suikast sonucu vefat etmesiyle devlet erkanı tarafından yapılan toplantıda hemen Beyazıdı 1389 yılında padişah seçtiler. Tahta çıkar çıkmaz ilk iş kardeşi Yakup çelebi'yi boğdurarak ortadan kaldırmıştır. Bu şekilde taht kavgasını başlamasına izin vermeden bitirmiştir.

Anadolu Siyasi Birliğinin İlk Kez Sağlanması

I. Beyazıd hem doğuda hem de batıda toprak genişletme işlemlerine devam etmiştir fakat babasının anadolu'daki barışçıl siyasetin yerini daha sert ve agresif yöntemlerle anadoluda toprak kazanımı yoluna gitmiştir. I. murad'ın savaş alanında vefat etmesi üzerine bunu fırsat bilen anadolu beylikleri Karamanoğulları liderliğinde osmanlı'ya karşı ittifak kurmuştur. Bunun üzerine Beyazıt batıdaki ilerlemeyi durdurup anadoluya geçmiştir. Burada Anadolu beyliklerine karşı çok sert bir cezalandırma politikası izlemiştir.

• 1390-1392 yılları arasında Saruhanoğulları, Aydınoğulları, Menteşeoğulları, Germiyanoğulları ve Hamitoğulları beylikleri tamamen ortadan kaldırılmış. Beyazıd hepsini osmanlı topraklarına katmayı başarmıştır.

• Daha sonrasında Kadı Burhaneddin ve Candaroğullarına sefer düzenleyerek bu beylikleride osmanlıya bağlamayı başarmıştır.

• 1397 yılında osmanlının anadoludaki amansız düşmanı karamanoğulları beyliği Akçay Savaşında yenilmiş ve karamanoğullarıda yine osmanlıya katılmıştır.

• Anadolu topraklarının çok fazla genişlemesi üzerine yönetimi kolaylaştırmak için Kütahya merkezli Anadolu Beylerbeyliği kuruldu. İlk anadolu beylerbeyi ise Kara Timurtaş Paşadır.

Bu fetihler Anadolu siyasi birliğini büyük ölçüde sağlamıştır. Bu durum Osmanlı açısından çok iyi görünse de aslında Beyazıdında sonunu hazırlıyordu. Osmanlılar ilk defa büyük ölçüde siyasi birliği bu dönemde sağladılar. Fakat bu durumun birazdan Ankara Savaşını incelediğimizde aslında osmanlının ve beyazıdın aleyhine olan bir durum olduğunu göreceksiniz.

Batıda Siyaset ve İstanbul Kuşatmaları

Yıldırım Beyazıd istanbulu ilk kuşatan osmanlı padişahıdır. Tam 4 defa kuşatmasına rağmen istanbulu almayı başaramamıştır. Tabiki bunun birçok sebebi vardır.

• Kuşatmalar başladığında güçlü bir şekilde başlamış fakat her kuşatmada bir engel olmuştur. İlk kuşatma 1391 yılında güçlü bir şekilde başlamış ve tam 7 ay sürmüştür. kuşatma karamanoğullarının isyanı ve macar kralının trakyaya hareketi ile birlikte yıldırım beyazıd bizans ile bizans için ağır şartlar içeren bir anlaşma yaparak kuşatmayı kaldırdı.

• 2. kuşatma ise 1395 yılında bizans imparatorunun yapılan anlaşmaya uymayıp vergi vermemesi ve avrupayı osmanlıya karşı kışkırtmasıyla 1395 yılında tekrar başladı. Beyazıd, bizansa karşı denizden gelecek yardımları önlemek amacıyla Anadolu Hisarını inşa ettirdi. Kuşatma şiddetli bir şekilde devam ederken Bizansın çağrısıyla toplanan haçlı ordusu niğbolu üzerinden osmanlıya yürürken Beyazıd kuşatmayı kaldırıp kuvvetleri niğboluya yönlendirmiştir.

Niğbolu Savaşı (1396)

• Yıldırımın istanbulu kuşatması ve bulgar krallığını tamamıyla topraklarına katması ve osmanlı kuvvetlerinin macar sınırlarına kadar dayanması üzerine Bizans papa aracılığıyla avrupalı devletlerden yardım istedi.

• Bunun üzerine bir haçlı ittifakı oluşturuldu. Bu ittifaka Kutsal Roma-Germen imparatorluğu, macar krallığı, Fransa, İngiltere ve iskoç birliklerinden oluşan dönemin en büyük haçlı ordularından bir kuvvet oluşturularak osmanlı üzerine sefere çıktı.

• Haçlı ordusu Niğbolu kalesini kuşattı. I. Beyazıd ise istanbul kuşatmasını kaldırarak çok hızlı bir şekilde neredeyse bir gündü niğboluya ulaştı. Bu hızından dolayı Yıldırım ünvanını aldı. Yapılan meydan savaşını osmanlı kazandı. Haçlı ordusu neredeyse tamamen imha oldu. Bu durum avrupada büyük bir şok etkisi yarattı ve Varna Savaşına kadar bu büyüklükte bir haçlı birliği kurulamadı.

• Bu savaştan sonra Bulgar krallığı tamamen kaldırıldı ve bulgar toprakları osmanlı mülkü haline geldi. Bu savaştan sonra islam dünyasında da büyük prestij elde edildi. Mısırdaki abbasi halifesi yıldırıma "Sultan-ı İklim-i Rum" yani anadolunun sultanı ünvanı verdi. Bu durum islam dünyasında büyük prestij kazandırdı. Ayrıca anadolu siyasi birliği yolunda ise dini bir meşruiyet kazandırmıştır.

• Niğbolu savaşındaki büyük zaferle birlikte yıldırım yarım kalan işi bitirmek istedi ve 1397 yılında kuvvetlerini tekrar istanbul önlerine getirerek kuşatma başlattı. Bu kuşatma daha ağır oldu ve bizansı tamamıyla çaresiz bir durumda bırakmıştır. Fakat bu kuşatmada anadolu ve azerbaycan topraklarına gelen ve büyük tehdit olan timurun Sivası yağmalamasıyla bizans ile bizansın aleyhine çok ağır bir anlaşma imzalayarak kuşatmayı yeniden kaldırdı. Bu anlaşmaya göre istanbula bir müslüman mahallesi kurulacak,bunlar için cami ve medrese inşa edilece,hukuki davalarına osmanlı tarafından atanan kadı yapacak ve bizans her yıl osmanlıya 10 bin altın vergi ödeyecekti.

Özellikle bizans topraklarında bir mahalle kurulması ve bunun hukuki işlemlerini osmanlının atayacağı kadıların görev yapacağı maddeleri bizzat bizansın egemenlik hakkını kısıtlayan maddelerdir. Bu yönüyle bile bizans açısından ağır bir anlaşmadır.

• 1400 yılında bizans imparatorunun yapılan anlaşmayı çiğnemesi ve timura mektup göndererek osmanlıyı arkadan vurma planları yapması üzerine yıldırım olası bir timur savaşı öncesinde bizansı bu ihanetinden dolayı cezalandırmak istedi ve yeniden istanbulu kuşattı. Fakat timurun ankaraya yürümesi üzerine kuşatma yeniden kaldırılmak zorunda kaldı ve osmanlı orduları ankaraya yönlendirildi.

Peki istanbul neden alınamadı. Bunun birçok sebebi vardı aslında ama en bilinenleri yetersiz teknoloji, yetersiz donanma ve sürekli iki ateş arasında kalma durumu istanbulun alınmasını engellemiştir. Ankara savaşıyla birlikte istanbulun alınması yaklaşık 50 yıl gecikmiştir.

Ankara Savaşı (1402)

Zaferlerden sonra gelen çöküş ve yıldırımın trajik sonunu getiren, osmanlı tarihinin en önemli olaylarından biri. Bazı tarihçiler bu durumun osmanlıyı yaklaşık 50 yıl geriye götürdüğünü savunur. Aslında çokta haksız değiller. Osmanlı devleti yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır.

Ankara Savaşının Nedenleri

• Yıldırımın anadoludaki agresif tavrı ve topraklarını kaybeden beylerin timura sığınmaları ve timuru osmanlıya karşı kışkırtmaları
• Timurun önünden kaçan karakoyunlu gibi devletlerin hükümdarlarının osmanlıya sığınması ve osmanlıyı timura karşı kışkırtması ve ayrıca timurun bu hükümdarları istediği halde verilmemesi.
• Her iki hükümdarında cihan hakimiyeti ideali ve islam dünyasının tek lideri olma hevesleri
• Timurun çin seferi öncesinde batısında güçlü bir devlet istememesi
• Timurun biat isteği, şehzadelerden birinin rehin istemesi,beylik topraklarının beylere geri verilmesi gibi ağır isteklerinin olması vs.

Bu nedenler ve buna benzer nedenlerden dolayı iki güçlü hükümdar zamanla karşı karşıya geldi. Bu ikilinin arasındaki mektuplaşma siyasetide çok ağır ve hakaret doluydu. Tüm bu sebepler 1402 yılında ankaranın Çubuk Ovasında karşı karşıya geldiler.

Bu savaşı timur kazandı. Savaşı kazanmasının birçok nedeni vardı bunların başında timurun ordusunda zırhlı fillerin bulunması ve bu durumun atları ve osmanlı askerini ürkütmesi, osmanlı ordusundaki kara tatarların ve beyliklere ait askeri kuvvetlerin timur tarafındaki eski beylerini görünce taraf değiştirmeleri önemli sebeplerden olmuştur. Savaşın kaybedileceğini anlayan osmanlı şehzadeleri bile savaşta yıldırımı yalnız bırakarak geri çekilip bir süre sonra da taht kavgalarına başladılar. Yıldırım beyazıd oğlu Mustafa ile birlikte esir alındı. Timur geçtiği şehirlerden yıldırımı kafes içinde halka sergiletildiiği kayıtlara geçmiştir. Esarete daha fazla dayanamayan yıldırım bir yıl sonra vefat etmiştir.

Ankara Savaşının Sonuçları

• Şehzadeler arasında başlayan ve tam 11 yıl sürecek taht kavgalarının olduğu ve devletin başında merkezi bir otoritenin bulunmadığı Fetret Devri başladı.

• Beylikler yeniden eski topraklarına kavuştu ve anadolu siyasi birliği yeniden bozulmuş oldu.

• İstanbulun fethi yaklaşık 50 yıl gecikti

• Balkanlardaki ilerleme bir süreliğine durdu

Tyt Açısından Yıldırım Beyazıd Dönemi

Yıldırım beyazıd dönemi zaferler dolu bir dönem olmasına rağmen hüsran bir şekilde biten bir devir oldu. Ösym bu konuda özellikle anadolu türk siyasi birliğinin sağlanması üzerinde çok durur. Farklı soru kalıpları şeklinde sorma potansiyeli yüksektir. Ayrıca İstanbul kuşatmaları ve bizans ile yapılan anlaşmada önemlidir. Bunun yanı sıra kuşatmaya bağlı olarak niğbolu zaferi ve hüsran ile biten timur ve ankara savaşı ise bilinmesi gereken maddeler arasındadır. Fakat anadolu siyasi birliği ösym açısından önem bakımından daha önemlidir.