II. Dünya Savaşı Sürecinde Türkiye ve Dünya (1939-1945)

II. Dünya Savaşı, insanlık tarihinin en yıkıcı savaşlarından biridir. Bu savaş sadece devletlerin ordularını karşı karşıya getiren klasik bir mücadele değil; aynı zamanda ideolojilerin, ekonomik çıkarların, sömürge rekabetinin, teknoloji üstünlüğünün ve yeni dünya düzeni arayışının çatıştığı küresel bir hesaplaşmadır. I. Dünya Savaşı sona erdiğinde dünya barışa kavuşmuş gibi görünse de aslında 1919’dan sonra kurulan düzen kalıcı olmamış, aksine yeni bir büyük savaşın temellerini atmıştır.

Bu konuyu doğru anlamak için savaşı yalnızca 1939’da başlayan askerî bir olay gibi değerlendirmemek gerekir. Çünkü savaşın gerçek kökleri, I. Dünya Savaşı sonrası kurulan dengesiz barış sisteminde, ekonomik bunalımlarda, otoriter ideolojilerin yükselişinde ve büyük devletlerin saldırgan dış politikalarında yatar. Türkiye açısından bakıldığında ise bu dönem, Cumhuriyet’in genç bir devlet olarak çok tehlikeli bir uluslararası ortamda varlığını korumaya çalıştığı, savaşa girmeden bağımsızlığını sürdürmeyi hedeflediği ve savaşın ağır ekonomik-toplumsal etkilerini yaşadığı bir dönemdir.

I. Dünya Savaşı Sonrası Kurulan Düzen ve Yeni Savaşa Giden Yol

II. Dünya Savaşı’nın temelini anlamak için önce I. Dünya Savaşı sonrasında kurulan düzene bakmak gerekir. 1919’dan sonra galip devletler, mağlup devletleri ağır antlaşmalarla sınırlandırarak yeni bir uluslararası sistem kurdular. Bu sistem, görünüşte barışı korumayı amaçlıyordu; fakat aslında mağlup devletlerde büyük huzursuzluklar doğurdu.

Versay Düzeni ve Almanya

Almanya’ya imzalatılan Versay Antlaşması, savaşın en tartışmalı barış belgesidir. Almanya:

• ağır savaş tazminatı ödemek zorunda bırakıldı,
• ordusu küçültüldü,
• bazı topraklarını kaybetti,
• askerî bakımdan sınırlandırıldı,
• savaşın baş sorumlusu gibi gösterildi.

Bu durum Almanya’da derin bir aşağılanma duygusu oluşturdu. Halkın önemli bir kesimi, Versay’ı adaletsiz ve küçük düşürücü buluyordu. Bu psikolojik ortam daha sonra Hitler’in ve Nazi Partisinin yükselişini kolaylaştırdı.

İtalya’nın Memnuniyetsizliği

İtalya savaşın galipleri arasında yer alsa da savaştan beklediği kazançları elde edemediğini düşündü. Bu hayal kırıklığı, milliyetçi ve saldırgan bir siyasetin güçlenmesine yol açtı. Mussolini liderliğinde Faşist Parti iktidara geldi ve İtalya yayılmacı bir politika izlemeye başladı.

Japonya’nın Yayılmacılığı

Uzak Doğu’da Japonya, sanayileşen ve askerî gücünü artıran bir devlet olarak yeni sömürge alanları ve ham madde kaynakları arıyordu. Asya’daki yayılmacı siyaseti, dünya savaşının Avrupa ile sınırlı kalmayacağını gösterdi.

Milletler Cemiyeti’nin Başarısızlığı

I. Dünya Savaşı sonrasında barışı korumak için kurulan Milletler Cemiyeti, devletler arası sorunları çözmede etkili olamadı. Özellikle Japonya’nın Mançurya’yı işgali, İtalya’nın Habeşistan’a saldırması ve Almanya’nın antlaşma hükümlerini çiğnemesi karşısında güçlü yaptırım uygulayamadı. Bu da saldırgan devletleri cesaretlendirdi.

🟦 Not: II. Dünya Savaşı’nın en temel nedenlerinden biri, I. Dünya Savaşı sonrası kurulan barış düzeninin “barış” üretmekten çok “intikam ve huzursuzluk” üretmesidir.

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı ve Savaşa Etkisi

II. Dünya Savaşı’na giden yolda ekonomik faktörler çok önemlidir. 1929’da ABD’de başlayan ekonomik kriz kısa sürede tüm dünyaya yayıldı.

Bunalımın sonuçları

• işsizlik hızla arttı,
• üretim düştü,
• bankalar battı,
• dış ticaret daraldı,
• halkın demokrasiye olan güveni zayıfladı.

Ekonomik kriz, Almanya ve İtalya gibi ülkelerde halkın “güçlü lider” arayışını artırdı. Böylece totaliter rejimler daha kolay destek buldu. Kriz aynı zamanda devletleri yeni pazarlar ve yeni kaynaklar bulmak için daha saldırgan politikalar izlemeye yöneltti.

Savaşla bağlantısı

Ekonomik krizden çıkan birçok devlet, içerideki sorunları dış yayılma ile çözmeye çalıştı. Almanya Lebensraum yani “yaşam alanı”, İtalya yeni Roma İmparatorluğu, Japonya da Asya’da genişleme hedefleri doğrultusunda harekete geçti. Böylece ekonomik kriz doğrudan savaş ortamını besledi.

Totaliter Rejimlerin Yükselişi

İki savaş arasında demokrasi birçok ülkede zayıflarken totaliter rejimler güç kazandı. Bunlar devleti, toplumu ve bireyi tamamen denetim altına almaya çalışan rejimlerdi.

Almanya’da Nazizm

Adolf Hitler liderliğindeki Nazizm:

• aşırı milliyetçiydi,
• ırkçıydı,
• Yahudi karşıtıydı,
• Versay düzenini yıkmayı hedefliyordu,
• Almanya’yı yeniden silahlandırdı.

İtalya’da Faşizm

Mussolini yönetimindeki Faşist İtalya:

• otoriter devlet anlayışını savundu,
• yayılmacı dış politika izledi,
• Akdeniz’de ve Afrika’da güç kazanmak istedi.

Japon Militarizmi

Japonya’da ordu siyasette giderek daha etkili oldu. Bu durum Japonya’yı Uzak Doğu’da saldırgan bir devlet hâline getirdi.

🟧 Uyarı: II. Dünya Savaşı’nın ideolojik cephesinde en önemli üç yapı Nazizm, Faşizm ve Japon militarizmidir.

Savaşı Hazırlayan Son Gelişmeler

1930’lu yıllarda savaşın yaklaştığını gösteren olaylar peş peşe yaşandı.

Almanya’nın antlaşmaları çiğnemesi

Almanya:

• silahlanmaya başladı,
• Ren bölgesine asker soktu,
• Avusturya ile birleşti,
• Çekoslovakya üzerinde baskı kurdu.

Avrupa devletleri bu gelişmeler karşısında çoğu zaman kararlı tavır göstermedi. Özellikle İngiltere ve Fransa bir süre yatıştırma politikası izledi.

İtalya’nın Habeşistan’ı işgali

İtalya, Afrika’da sömürgecilik hedefiyle Habeşistan’ı işgal etti. Milletler Cemiyeti yine etkisiz kaldı.

Japonya’nın Asya’daki saldırıları

Japonya Çin topraklarına yönelerek savaşın Asya boyutunu güçlendirdi.

Bu gelişmeler, dünyanın büyük bir çatışmaya doğru sürüklendiğini açıkça ortaya koyuyordu.

II. Dünya Savaşı’nın Başlaması (1939)

Savaşın fiilî başlangıcı, Almanya’nın 1 Eylül 1939’da Polonya’yı işgal etmesidir.

Neden Polonya?

Almanya, Versay ile kaybettiği bölgeleri geri almak ve doğuya doğru genişlemek istiyordu. Polonya bu stratejinin ilk hedefi oldu.

Sonuç

• İngiltere ve Fransa Almanya’ya savaş ilan etti.
• Böylece savaş Avrupa ölçeğinde başladı.
• Kısa süre içinde küresel savaşa dönüştü.

Savaşın Tarafları

Mihver Devletler

• Almanya
• İtalya
• Japonya

Müttefik Devletler

Başlangıçta:

• İngiltere
• Fransa

Daha sonra:

• Sovyetler Birliği
• Amerika Birleşik Devletleri
• Çin ve başka birçok ülke

Savaşın İlk Dönemi: Almanya’nın Üstünlüğü (1939-1942)

Savaşın ilk yıllarında Almanya çok hızlı ilerledi. Bunun temel nedeni yıldırım savaşı taktiğiydi. Bu taktik, kısa sürede yoğun askerî güç kullanarak düşmanı hazırlıksız yakalamaya dayanıyordu.

Başlıca gelişmeler

• Polonya kısa sürede düştü.
• Danimarka ve Norveç işgal edildi.
• Belçika ve Hollanda üzerinden Fransa’ya girildi.
• Fransa kısa sürede yenildi.
• Paris düştü.
• İngiltere’ye karşı hava savaşı başlatıldı.

Fransa’nın yenilgisi

Fransa’nın kısa sürede yenilmesi, Avrupa’daki güç dengesini kökten değiştirdi. Artık İngiltere, Almanya’ya karşı tek başına direnmek zorundaydı.

İngiltere Savaşı

Almanya İngiltere’yi teslim olmaya zorlamak için yoğun hava saldırıları düzenledi. Ancak İngiltere teslim olmadı. Bu, Almanya’nın ilk önemli başarısızlığıdır.

Balkanlar ve Kuzey Afrika Cephesi

Savaş yalnızca Batı Avrupa’da yaşanmadı. Almanya Balkanlar’a da yöneldi. İtalya ise Kuzey Afrika’da İngiltere ile mücadele etti.

Balkanlar

Almanya:

• Yugoslavya’ya,
• Yunanistan’a

saldırarak Balkanlar üzerinde denetim kurmaya çalıştı.

Kuzey Afrika

Burada temel mücadele, İngiltere’nin Akdeniz ve Süveyş üzerindeki hâkimiyetini koruma çabası ile Mihver devletlerin yayılma isteği arasında yaşandı.

Barbarossa Harekâtı (1941)

Hitler, 1941’de Sovyetler Birliği’ne saldırdı. Bu saldırı savaşın en önemli dönüm noktalarından birinin başlangıcıdır.

Neden saldırdı?

• Sovyet topraklarını ele geçirmek
• ham madde kaynaklarına ulaşmak
• komünizmi ezmek
• doğuda geniş bir yaşam alanı kurmak

Sonuçları

Başlangıçta Almanya büyük ilerleme sağladı; ancak Sovyet direnişi ve ağır kış koşulları Alman ordusunu zorladı. Almanya artık iki cephede birden savaşmak zorunda kalmıştı.

Önemi

Barbarossa, savaşın seyrini Almanya aleyhine çevirmeye başlayan gelişmelerden biridir.

Japonya ve Pearl Harbor (1941)

Japonya, Pasifik’te ABD’nin etkisini kırmak için Pearl Harbor’daki Amerikan donanmasına saldırdı.

Sonuçları

• ABD savaşa girdi.
• Savaş gerçek anlamda dünya savaşına dönüştü.
• Müttefiklerin ekonomik ve askerî gücü büyük ölçüde arttı.

🟦 Not: ABD’nin savaşa girmesi, savaşın kaderini belirleyen en önemli gelişmelerden biridir.

Savaşın Dönüm Noktaları (1942-1943)

II. Dünya Savaşı’nda bazı savaşlar bütün gidişi değiştirmiştir.

Stalingrad Savaşı

Almanya ile Sovyetler Birliği arasında yaşandı.

Önemi

• Almanya büyük kayıp verdi.
• Sovyetler karşı taarruza geçti.
• Doğu cephesinde inisiyatif Almanya’dan çıktı.

Midway Savaşı

ABD ile Japonya arasında Pasifik’te yaşandı.

Önemi

• Japonya’nın saldırı gücü kırıldı.
• ABD Pasifik’te üstünlüğü ele geçirdi.

El-Alameyn Savaşı

Kuzey Afrika’da İngiltere’nin kazandığı bu savaş, Mihver’in Afrika’daki ilerleyişini durdurdu.

🟧 Uyarı: Stalingrad, Midway ve El-Alameyn; savaşın yönünü değiştiren temel kırılma noktalarıdır.

Müttefiklerin Üstünlüğü ve Savaşın Sonu (1943-1945)

1943’ten sonra Müttefikler giderek üstünlük kurdu.

İtalya’nın savaştan çekilmesi

Müttefiklerin İtalya’ya çıkması ve iç karışıklıklar sonucunda Mussolini devrildi. İtalya savaştan çekildi.

Normandiya Çıkarması (1944)

Müttefikler Fransa kıyılarına büyük çıkarma yaptı. Bu gelişme Batı Avrupa’nın kurtuluş sürecini başlattı.

Sovyetlerin ilerleyişi

Sovyet ordusu doğudan Almanya’ya doğru ilerledi.

Almanya’nın teslimi

Berlin’in düşmesi ve Hitler’in intiharı sonrası Almanya teslim oldu.

Japonya’nın Teslimi ve Savaşın Bitmesi

Pasifik cephesinde savaş devam ederken ABD, Hiroşima ve Nagazaki’ye atom bombası attı.

Sonuçları

• Japonya teslim oldu.
• II. Dünya Savaşı sona erdi.
• Nükleer çağ başladı.

II. Dünya Savaşı’nın Dünya Açısından Sonuçları

Savaşın sonunda dünya tamamen değişti.

Siyasi sonuçlar

• Almanya ikiye ayrıldı.
• Avrupa eski gücünü kaybetti.
• ABD ve SSCB süper güç olarak öne çıktı.
• Soğuk Savaş dönemi başladı.

Ekonomik sonuçlar

• Avrupa ekonomisi ağır yıkıma uğradı.
• ABD büyük ekonomik güç kazandı.

Toplumsal sonuçlar

• Milyonlarca insan hayatını kaybetti.
• Siviller savaşın doğrudan hedefi oldu.
• İnsan hakları kavramı daha fazla önem kazandı.

Uluslararası sonuçlar

• Milletler Cemiyeti’nin yerine Birleşmiş Milletler kuruldu.
• Yeni dünya düzeni şekillenmeye başladı.

II. Dünya Savaşı Sürecinde Türkiye

Türkiye II. Dünya Savaşı’na doğrudan katılmamış; ancak savaşın bütün baskısını hissetmiştir. MEB çerçevesinde bu ünitede özellikle Türkiye’nin savaş karşısındaki dış politikası, ekonomik tedbirleri, toplumsal etkiler ve savaş sonrası yönelişi üzerinde durulur. :contentReference[oaicite:1]{index=1}

Türkiye’nin Savaş Öncesi Dış Politikası

Atatürk döneminde oluşturulan barışçı ve dengeci dış politika mirası, savaşın hemen öncesinde de etkiliydi. Türkiye:

• sınırlarını güvence altına almaya,
• büyük devletlerle dengeli ilişki kurmaya,
• savaşa sürüklenmemeye

çalıştı.

1939 Türk-İngiliz-Fransız Yakınlaşması

Savaş öncesi Avrupa’daki tehlike büyürken Türkiye, İngiltere ve Fransa ile yakınlaştı.

Amaç

• Olası saldırılara karşı güvenlik sağlamak
• Akdeniz ve Orta Doğu dengelerinde yalnız kalmamak
• Mihver baskısına karşı caydırıcılık oluşturmak

Ancak Türkiye bu anlaşmalara rağmen hemen savaşa girmedi. Çünkü temel hedefi savaştan uzak durmaktı.

Türkiye’nin Savaş Boyunca İzlediği Temel Politika: Aktif Tarafsızlık

Türkiye’nin II. Dünya Savaşı sürecindeki dış politikası genellikle “aktif tarafsızlık” olarak tanımlanır.

Bu ne demektir?

Türkiye yalnızca pasif biçimde savaş dışı kalmamış; aksine hem Mihver hem Müttefik devletlerle ilişkilerini dikkatle yürütmüş, denge kurmuş ve ülkesini savaş dışında tutacak diplomatik adımlar atmıştır.

Türkiye neden savaşa girmedi?

• I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nın yıkıcı etkileri hâlâ sürüyordu.
• Ekonomi büyük savaşı taşıyacak güçte değildi.
• Ordu belirli ölçüde güçlenmiş olsa da uzun süreli dünya savaşına hazır değildi.
• Savaşa girilirse ülke işgal tehlikesi yaşayabilirdi.
• Türkiye bağımsızlığını korumayı öncelik sayıyordu.

🟦 Not: Türkiye’nin savaşa girmemesi “kararsızlık” değil; dönemin şartlarında son derece bilinçli bir güvenlik tercihidir.

Türkiye’nin Mihver ve Müttefik Devletlerle İlişkileri

Türkiye, savaş boyunca iki tarafa da tam bağlanmadan dikkatli hareket etti.

Müttefiklerle ilişkiler

İngiltere ve Fransa, Türkiye’yi kendi yanlarında savaşa sokmak istiyordu. Çünkü Türkiye’nin coğrafi konumu çok önemliydi:

• Boğazlar,
• Balkanlar,
• Orta Doğu,
• Doğu Akdeniz

açısından stratejik değer taşıyordu.

Almanya ile ilişkiler

Türkiye, Almanya ile de ekonomik ilişkilerini belli ölçüde sürdürdü. Bunun bir nedeni Almanya’nın Avrupa’daki gücü, diğer nedeni ise Türkiye’nin savaşın başında doğrudan düşmanlık yaratmak istememesiydi.

Sonuç

Türkiye her iki tarafla da ilişkilerini belli ölçüde koruyarak savaş dışında kalmayı başardı.

Türkiye’de Seferberlik ve Savaş Ekonomisi

Türkiye savaşa girmemiş olsa da savaşa girme ihtimali her zaman dikkate alındı. Bu nedenle ülkede uzun süreli seferberlik havası oluştu.

Seferberliğin etkileri

• Çok sayıda erkek nüfus silah altında tutuldu.
• Üretimde iş gücü azaldı.
• Tarımsal ve ekonomik faaliyetler zorlaştı.
• Devlet harcamaları arttı.

Bu durum doğrudan halkın günlük hayatını etkiledi.

Milli Korunma Kanunu (1940)

Savaş şartlarında ekonomik düzeni korumak amacıyla çıkarıldı.

Devlete verdiği yetkiler

• Üretimi denetleme
• Fiyatları kontrol etme
• Mallara el koyabilme
• Çalışma hayatını düzenleme
• temel ihtiyaç maddelerini dağıtma

Önemi

Devlet savaş tehlikesi karşısında ekonomiye daha doğrudan müdahale etti. Bu, savaş ekonomisinin tipik örneğidir.

Türkiye’de Ekonomik Sıkıntılar

Savaş yıllarında Türkiye’de ciddi ekonomik zorluklar yaşandı.

Başlıca sorunlar

• üretim düşmesi
• fiyat artışları
• karaborsa
• mal darlığı
• kıtlık
• halkın alım gücünün azalması

Savaş dışı kalınmış olsa da savaşın ekonomik yükü toplum üzerinde hissedildi.

Varlık Vergisi (1942)

Savaş yıllarında ekonomik kaynak yaratmak için çıkarıldı.

Amaç

• Devlet gelirlerini artırmak
• savaş ekonomisinin yükünü hafifletmek
• piyasadaki dengesizlikleri kontrol altına almak

Tartışmalı yönleri

Uygulamada adalet sorunları doğurdu ve özellikle gayrimüslim vatandaşlar üzerinde ağır sonuçlar yarattı.

Önemi

• Savaş şartlarının Türkiye’de nasıl sert ekonomik tedbirlere yol açtığını gösterir.
• Toplumsal ve ekonomik alanda derin izler bırakmıştır.

Toprak Mahsulleri Vergisi (1943)

Savaş döneminde tarımsal ürünlerden vergi alınmasını öngörüyordu.

Amaç

• Devletin savaş şartlarında artan ihtiyaçlarını karşılamak
• temel gıda maddelerini güvence altına almak

Sonuç

Köylü üzerindeki yük arttı ve kırsal bölgelerde hoşnutsuzluk doğurdu.

Türkiye’de Günlük Hayat ve Toplumsal Etkiler

Savaş yılları halk için çok zorluydu.

Gündelik hayatta görülen etkiler

• temel tüketim maddelerinde kıtlık
• karne uygulamaları
• fiyat artışları
• karaborsa
• seferberlik nedeniyle aile düzeninde değişim
• geleceğe dair güvensizlik

Türkiye savaşa doğrudan girmemiş olsa da toplum kendini sürekli savaş tehdidi altında hissetti.

🟧 Uyarı: “Türkiye savaşa girmedi” cümlesi, halkın savaşın etkisini yaşamadığı anlamına gelmez. Ekonomik ve toplumsal sıkıntılar çok derin hissedilmiştir.

Adana Görüşmeleri ve Türkiye’ye Baskılar

Savaş ilerledikçe Müttefikler Türkiye’yi kendi yanlarında savaşa sokmak için daha fazla çaba gösterdi.

Adana Görüşmeleri (1943)

İngiltere Başbakanı Churchill ile İsmet İnönü arasında yapıldı.

Neden önemlidir?

• İngiltere Türkiye’nin savaşa girmesini istedi.
• Türkiye ise hazırlıksız olduğunu ve güvenlik risklerini öne sürerek temkinli davrandı.

Bu görüşme, Türkiye’nin savaşa sokulmak istendiği ama denge politikasını sürdürdüğü önemli örnektir.

Kahire Görüşmeleri

Savaşın ilerleyen safhalarında Türkiye üzerindeki baskı tekrar arttı.

Amaç

• Türkiye’yi Müttefiklerin yanında savaşa dahil etmek
• Balkanlar ve Doğu Akdeniz’de yeni cephe açmak

Türkiye’nin tavrı

Türkiye, askerî ve ekonomik hazırlıklarının yetersiz olduğunu belirterek doğrudan savaşa girmedi.

Türkiye’nin 1945’te Savaşa Katılması

Türkiye savaş boyunca fiilen savaşa girmedi; ancak 1945’te Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etti.

Neden yaptı?

• Birleşmiş Milletler’in kurucu üyeleri arasında yer almak
• savaş sonrası kurulacak yeni dünya düzeninde dışarıda kalmamak
• Müttefik blok içinde görünmek

Önemli nokta

Bu savaş ilanı fiilî cephe savaşı anlamına gelmemiştir. Daha çok diplomatik ve siyasî niteliktedir.

Savaş Sonrası Türkiye

II. Dünya Savaşı’nın bitmesi Türkiye için de yeni dönem açtı.

Başlıca sonuçlar

• Türkiye savaş dışında kalmayı başarmıştı.
• Ancak ekonomi ve toplum büyük yorgunluk yaşamıştı.
• Yeni dünya düzeninde ABD ve SSCB öne çıkmıştı.
• Sovyetler Birliği’nin Boğazlar ve doğu sınırıyla ilgili talepleri Türkiye’yi tedirgin etti.
• Türkiye Batı dünyasına daha fazla yaklaşmaya başladı.
• Çok partili hayata geçiş süreci hızlandı.

Bu nedenle II. Dünya Savaşı, yalnızca savaş yıllarını değil; savaş sonrası Türkiye’nin yönünü belirleyen etkileriyle de önemlidir.

II. Dünya Savaşı Sürecinde Türkiye ve Dünya Konusunun Genel Mantığı

Bu konu çalışılırken dört ana çizgi unutulmamalıdır:

• Savaşın nedenleri: Versay, ekonomik kriz, totaliter ideolojiler, yayılmacılık
• Savaşın seyri: Almanya’nın yükselişi, dönüm noktaları, Müttefik zaferi
• Türkiye’nin politikası: aktif tarafsızlık ve denge siyaseti
• Türkiye’de etkiler: savaş ekonomisi, toplumsal sıkıntılar, savaş sonrası yön değişikliği

AYT Açısından Özellikle Bilinmesi Gereken Noktalar

Bu konuda özellikle şu bağlantılar net kurulmalıdır:

• Versay Antlaşması → Almanya’da huzursuzluk ve Nazizm
• 1929 Bunalımı → otoriter rejimlerin güçlenmesi
• Stalingrad / Midway / El-Alameyn → savaşın dönüm noktaları
• Pearl Harbor → ABD’nin savaşa girmesi
• Türkiye’nin aktif tarafsızlığı → savaş dışı kalma politikası
• Milli Korunma Kanunu / Varlık Vergisi / Toprak Mahsulleri Vergisi → savaş ekonomisi uygulamaları
• Adana ve Kahire görüşmeleri → Türkiye’ye savaşa girme baskısı
• 1945 savaş ilanı → fiilî savaş değil, yeni dünya düzenine katılma hamlesi

Genel Değerlendirme

II. Dünya Savaşı, dünya tarihinin en yıkıcı ve en dönüştürücü savaşlarından biridir. Bu savaş sonunda yalnızca devlet sınırları değil, uluslararası sistemin mantığı da değişmiştir. Avrupa eski merkezî gücünü kaybederken ABD ve SSCB yeni süper güçler olarak ortaya çıkmıştır.

Türkiye ise bu büyük felaketin dışında kalmayı başararak son derece önemli bir diplomatik başarı göstermiştir. Ancak savaşın dışında kalmış olmak, etkilerinden korunmak anlamına gelmemiştir. Türkiye savaş yıllarında ekonomik darlık, seferberlik baskısı ve toplumsal sıkıntılar yaşamış; savaş sonrasında da yeni dünya düzenine uyum sağlamak zorunda kalmıştır.