Toplumsal Devrim Çağında Dünya ve Türkiye

XX. yüzyılın ikinci yarısı, yalnızca devletlerin sınırlarının ya da hükûmetlerin değiştiği bir dönem değildir. Bu çağda toplumların düşünme biçimi, üretim tarzı, şehir hayatı, gençlik kültürü, aile yapısı, kadınların toplumsal konumu, iletişim araçları ve siyasal katılım biçimleri de köklü şekilde değişmiştir. Bu yüzden bu döneme “Toplumsal Devrim Çağı” denir. Buradaki devrim kavramı yalnızca siyasi iktidar değişikliklerini değil, toplumun bütün dokusunu etkileyen dönüşümleri ifade eder.

Dünya ölçeğinde bakıldığında bu dönem, Soğuk Savaş’ın yalnızca askerî ve diplomatik rekabetten ibaret olmadığını; aynı zamanda ideolojilerin, yaşam tarzlarının, kalkınma modellerinin ve kültürel etkilerin de yarıştığı bir çağ olduğunu gösterir. Türkiye açısından ise bu dönem; çok partili hayatın kurumsallaşmaya çalıştığı, fakat darbeler, muhtıralar, ekonomik krizler, ideolojik kutuplaşmalar, köyden kente göç, sanayileşme, işçi hareketleri ve kültürel değişimlerle oldukça sarsıntılı biçimde yaşanan uzun bir dönüşüm sürecidir.

Bu konu çalışılırken şu ana sorular merkeze alınmalıdır:

• 1960 sonrasında dünyada hangi siyasal ve toplumsal dönüşümler yaşandı?
• Soğuk Savaş rekabeti toplumları nasıl etkiledi?
• Türkiye’de neden sık sık askerî müdahale yaşandı?
• Ekonomik yapı, şehirleşme ve toplumsal hayat nasıl değişti?
• 1980 sonrasında Türkiye neden yeni bir ekonomik ve toplumsal yola girdi?

🟦 Not: Bu konu sadece darbe tarihleri ya da dış politika başlıklarıyla öğrenilmez. Asıl önemli nokta, siyasal gelişmeler ile ekonomik ve toplumsal dönüşüm arasındaki bağı kurmaktır.

1960 Sonrasında Dünyanın Genel Görünümü

1960’lardan itibaren dünya, II. Dünya Savaşı sonrasında kurulan iki kutuplu düzenin daha karmaşık hâle geldiği bir döneme girdi. ABD ve SSCB arasındaki rekabet devam ediyordu; ancak artık yalnızca Avrupa merkezli bir askerî denge söz konusu değildi. Asya, Afrika ve Latin Amerika’daki bağımsızlık hareketleri, sömürgeciliğin çözülmesi, yeni devletlerin ortaya çıkması, uzay yarışı, medya etkisi ve gençlik hareketleri dünya siyasetini daha geniş zemine taşıdı.

Bu dönemin başlıca özellikleri şunlardır:

• Soğuk Savaş sürmüştür, fakat rekabet biçimleri çeşitlenmiştir.
• Nükleer silah yarışı ve uzay yarışı hız kazanmıştır.
• Asya ve Afrika’da çok sayıda yeni bağımsız devlet ortaya çıkmıştır.
• Kapitalizm ile sosyalizm yalnızca askerî değil, toplumsal ve kültürel modeller olarak da yarışmıştır.
• Üniversiteler, sendikalar, gençlik hareketleri ve medya toplumsal değişimin güçlü aktörleri hâline gelmiştir.
• Petrol, enerji ve ham madde meselesi dünya siyasetinin merkezine yerleşmiştir.

Bu yüzden 1960 sonrası dünya tarihi, sadece devletler arası ilişkiler tarihi değil; aynı zamanda toplumların doğrudan tarih sahnesine çıktığı bir dönem olarak görülmelidir.

Bloklar Arası Rekabetin Yeni Biçimleri

Soğuk Savaş’ın ilk döneminde temel mücadele daha çok askerî ittifaklar, sınır krizleri ve ideolojik propaganda üzerinden yürüyordu. 1960 sonrasındaysa bu rekabet daha geniş toplumsal alanlara yayıldı.

Rekabetin başlıca araçları

• nükleer silahlar ve füze sistemleri
• uzay teknolojisi
• ekonomik yardımlar ve kalkınma projeleri
• kültürel propaganda
• medya ve sinema
• eğitim ve bilimsel üstünlük
• spor organizasyonları
• üçüncü dünya ülkeleri üzerindeki nüfuz mücadelesi

ABD kendi modelini bireysel özgürlük, serbest piyasa ve tüketim toplumu üzerinden öne çıkarırken; SSCB devletçi planlama, sosyal eşitlik ve anti-emperyalist söylemlerle etkili olmaya çalıştı. Böylece dünya, yalnızca iki büyük ordunun değil; iki farklı hayat tarzının da yarışına sahne oldu.

🟧 Uyarı: Soğuk Savaş’ın toplumsal boyutunu anlamadan 1960 sonrası dünya tarihini anlamak mümkün değildir. Çünkü rekabet artık sadece savaş alanlarında değil, üniversitelerde, fabrikalarda, ekranlarda ve gündelik yaşamda da hissediliyordu.

Bağımsızlık Hareketleri ve Üçüncü Dünya’nın Ortaya Çıkışı

II. Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’nın sömürge imparatorlukları zayıflamıştı. 1960’lardan itibaren bu çözülme daha görünür hâle geldi.

Neden hızlandı?

• Avrupa devletleri savaş sonrası ekonomik ve askerî bakımdan yıpranmıştı.
• Milliyetçilik düşüncesi Asya ve Afrika’da yayılmıştı.
• Birleşmiş Milletler bünyesinde self-determinasyon ilkesi daha çok savunuluyordu.
• ABD ve SSCB, farklı nedenlerle eski sömürgeciliği eleştiriyordu.
• Yerel liderler ve hareketler daha örgütlü mücadeleler yürütüyordu.

Sonuçları

• Afrika’da çok sayıda yeni devlet kuruldu.
• Asya’daki bağımsızlık hareketleri başarı kazandı.
• Sömürge sonrası dünya düzeni oluşmaya başladı.
• İki blok arasında yer almak istemeyen ülkeler üçüncü bir yol aramaya yöneldi.

Bu süreç, “Üçüncü Dünya” ve “Bağlantısızlar” gibi kavramların güçlenmesine yol açtı. Artık dünya yalnızca ABD ve SSCB’nin değil, yeni bağımsız devletlerin de etkilediği çok daha karmaşık bir siyasal yapıya bürünmüştü.

1968 Hareketleri ve Gençliğin Siyasallaşması

1968 olayları, Toplumsal Devrim Çağı’nın sembolik kırılma noktalarından biridir. Fransa başta olmak üzere Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde, ABD’de, Latin Amerika’da ve başka birçok bölgede gençlik hareketleri yükseldi.

Neden ortaya çıktı?

• Üniversitelerde öğrenci sayısının hızla artması
• gençliğin daha özgürlükçü ve sorgulayıcı düşünce geliştirmesi
• Vietnam Savaşı’na tepki
• tüketim toplumuna yönelik eleştiriler
• otoriter siyasal ve kültürel yapılarla çatışma
• işçi hareketleri ile gençlik hareketlerinin zaman zaman yakınlaşması

Sonuçları

• Öğrenciler yalnızca eğitim hayatının unsurları olmaktan çıkıp siyasal aktör hâline geldi.
• Üniversiteler toplumsal muhalefetin merkezlerinden biri oldu.
• İnsan hakları, barış, özgürlük, kadın hakları, çevre ve kültürel özgürlük gibi kavramlar daha görünür hâle geldi.
• Devlet-toplum ilişkileri yeniden tartışılmaya başlandı.

Önemi

1968 hareketleri, toplumsal değişimin yalnız ekonomik gelişme ya da devlet reformlarıyla sınırlı olmadığını; gençliğin ve sivil toplumsal güçlerin de tarih yapıcı unsur hâline geldiğini gösterir.

Kadın Hareketleri ve Toplumsal Roller

XX. yüzyılın ikinci yarısında dünyada kadınların eğitim, çalışma hayatı, hukuk ve siyaset alanındaki talepleri daha görünür oldu. Bu süreç, toplumsal devrim çağının en önemli boyutlarından biridir.

Başlıca değişimler

• kadınların yükseköğretime daha fazla katılması
• çalışma hayatındaki görünürlüklerinin artması
• siyasal temsil ve eşit yurttaşlık taleplerinin güçlenmesi
• aile, evlilik ve toplumsal rol anlayışlarının yeniden tartışılması

Sonuçları

• pek çok ülkede kadın haklarını genişleten reformlar yapıldı
• toplumsal cinsiyet rolleri sorgulanmaya başladı
• siyasal ve kültürel hareketlerin önemli unsurlarından biri kadın örgütleri oldu

Bu değişim, modernleşmenin yalnız sanayi ve teknolojiyle değil; toplumun temel ilişkileriyle de ilgili olduğunu gösterir.

Kitle İletişim Araçları ve Kültürel Dönüşüm

1960 sonrasında radyo, sinema, televizyon ve ilerleyen dönemde daha gelişmiş iletişim araçları, toplumların dünyayı algılayışını kökten değiştirdi.

Bu dönüşümün başlıca sonuçları

• Kitle kültürü yaygınlaştı.
• Tüketim alışkanlıkları değişti.
• Moda, müzik ve popüler kültür sınır aşan etki kazandı.
• Propaganda savaşları daha güçlü hâle geldi.
• Dünya kamuoyu kavramı daha görünür oldu.

Bu nedenle toplumsal devrim çağında kültür, yalnızca sanat ya da eğlence meselesi değil; doğrudan ideolojik ve siyasal rekabet alanı olarak da değerlendirilmelidir.

Petrol Krizi ve Dünya Ekonomisinin Sarsılması

1970’li yıllarda dünya ekonomisini sarsan başlıca gelişme petrol krizidir.

Krizin temelinde ne vardı?

Arap-İsrail savaşları sonrasında petrol üreten Arap ülkeleri, petrolü siyasî baskı aracı olarak kullanmaya yöneldi. Petrol fiyatlarının yükselmesi, sanayi ülkelerinde üretim maliyetlerini artırdı ve küresel ekonomik sarsıntı yarattı.

Sonuçları

• enflasyon arttı
• enerji maliyetleri yükseldi
• üretim düştü
• işsizlik ve durgunluk birlikte görüldü
• ekonomik modeller ve kalkınma anlayışları tartışılmaya başlandı

Önemi

Petrol krizi, Soğuk Savaş döneminde ekonomik güvenliğin askerî güvenlik kadar önemli hâle geldiğini gösterdi.

Türkiye’de 1960 Sonrası Siyasal Hayatın Genel Çerçevesi

Türkiye’de 1960 sonrası dönem, demokrasinin geliştiği ama aynı zamanda sık sık kesintiye uğradığı bir süreçtir. Bu dönemi anlamak için siyasal gelişmeleri tek tek öğrenmek kadar, bunların ortaya çıktığı toplumsal ve ekonomik ortamı da bilmek gerekir.

Türkiye’de bu dönemin ana özellikleri şunlardır:

• çok partili hayatın devam etmesi
• anayasal düzenlemelerle hak ve özgürlüklerin yeniden tanımlanması
• ekonomik kalkınma ve sanayileşme çabaları
• köyden kente göç ve şehirleşme
• sağ-sol ideolojik kutuplaşmanın artması
• işçi hareketleri ve öğrenci olaylarının güçlenmesi
• ordunun siyasal sistem üzerinde etkili aktör olarak ortaya çıkması

27 Mayıs 1960 Askerî Müdahalesi

Neden ortaya çıktı?

1950’li yılların sonlarında Demokrat Parti iktidarı ile muhalefet arasındaki gerilim artmıştı. Basın, üniversite ve muhalefet partileriyle ilişkiler sertleşmiş; ekonomik sıkıntılar ve siyasal kutuplaşma derinleşmişti. Ordu içinde de yönetimin ülkeyi iyi yönlendiremediği düşüncesi yayılıyordu.

Sonuçları

• Demokrat Parti iktidarı sona erdi.
• Başbakan Adnan Menderes ve bazı yöneticiler yargılandı.
• Askerî müdahale sonrası yeni anayasa hazırlığı başladı.
• Türkiye’de askerî müdahale geleneğinin ilk büyük örneği yaşandı.

Önemi

27 Mayıs, Türk demokrasisinin askerî müdahaleyle kesintiye uğradığı ilk olaydır. Bu yüzden yalnızca hükûmet değişikliği değil, siyasal hayatın yapısını etkileyen tarihî dönüm noktasıdır.

🟧 Uyarı: 27 Mayıs’ı sadece “ordu yönetime el koydu” şeklinde ezberlemek yetersiz olur. Asıl önemli yönü, bundan sonraki siyasal hayatta askerî müdahalelerin meşruiyet tartışmasına zemin hazırlamasıdır.

1961 Anayasası ve Yeni Siyasal Ortam

27 Mayıs sonrasında hazırlanan 1961 Anayasası, Türkiye’de siyasal ve toplumsal hayatı etkileyen çok önemli değişiklikler getirdi.

Başlıca özellikleri

• temel hak ve özgürlükler genişletildi
• kuvvetler ayrılığı daha belirgin hâle getirildi
• Anayasa Mahkemesi kuruldu
• üniversitelere ve TRT’ye özerklik tanındı
• sendikal haklar ve örgütlenme alanı genişletildi

Sonuçları

• Toplumda daha özgür ve canlı siyasal ortam oluştu.
• Sendikalar, dernekler, öğrenci hareketleri ve basın daha etkili hâle geldi.
• Ancak bu özgürlük ortamı, aynı zamanda daha keskin kutuplaşmaların da zeminini hazırladı.

Planlı Kalkınma ve Devlet Planlama Teşkilatı

1960 sonrası Türkiye’de ekonomik alandaki en önemli gelişmelerden biri planlı kalkınma anlayışının benimsenmesidir.

Neden planlamaya ihtiyaç duyuldu?

• kaynaklar sınırlıydı
• sanayileşmeyi yönlendirmek gerekiyordu
• bölgesel ve sektörel dengesizlikler vardı
• hızlı kalkınma için merkezi koordinasyon isteniyordu

Başlıca adımlar

• Devlet Planlama Teşkilatı kuruldu.
• Beş Yıllık Kalkınma Planları uygulanmaya başlandı.
• Sanayileşme ve altyapı yatırımları daha sistemli hâle getirildi.

Sonuçları

• Türkiye’de planlı ekonomi anlayışı güç kazandı.
• Sanayi sektörü büyümeye başladı.
• Tarım toplumundan sanayi ve hizmet toplumuna geçiş hızlandı.

Köyden Kente Göç ve Şehirleşme

1960 sonrası Türkiye’nin en belirgin toplumsal dönüşümlerinden biri, kırsal alandan kentlere yönelen yoğun göç hareketidir.

Neden arttı?

• tarımda makineleşme iş gücü ihtiyacını azalttı
• şehirlerde sanayi ve hizmet sektörü gelişti
• eğitim, sağlık ve iş imkânları kentlerde yoğunlaştı
• köyde geçim sıkıntıları arttı

Sonuçları

• İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirlerin nüfusu hızla büyüdü
• gecekondulaşma yaygınlaştı
• altyapı, ulaşım ve konut sorunları büyüdü
• kent kültürü ile kırsal değerler arasında yeni gerilimler doğdu
• aile yapısı ve toplumsal ilişkiler değişti

🟦 Not: Köyden kente göç, sadece nüfus hareketi değildir; Türkiye’nin siyasetini, kültürünü, sınıf yapısını ve ekonomik ilişkilerini dönüştüren büyük değişimdir.

İşçi Hareketleri ve Sendikalaşma

Sanayileşme, ücretli emek ve kentli çalışma hayatı büyüdükçe işçi sınıfı da daha görünür hâle geldi.

Neden önem kazandı?

• sanayi işletmelerinin artması
• şehirleşmenin hızlanması
• 1961 Anayasası’nın örgütlenme alanını genişletmesi
• sosyal hak taleplerinin güçlenmesi

Sonuçları

• işçi sendikaları etkili oldu
• grev ve toplu sözleşme hakkı daha çok tartışıldı
• işçi sınıfı siyasal hayat üzerinde etkili aktörlerden biri hâline geldi

Bu süreç, Türkiye’de toplumsal yapının artık yalnız köylü ve memur ağırlıklı olmadığını; sanayileşmeyle birlikte yeni sınıfsal tabakalaşmaların da ortaya çıktığını gösterir.

12 Mart 1971 Muhtırası

1960’ların sonlarına doğru siyasal kutuplaşma, öğrenci olayları, ekonomik sıkıntılar ve sokak çatışmaları arttı. Bu ortamda ordu, yönetime doğrudan el koymak yerine muhtıra yoluyla müdahale etti.

Neden verildi?

• sağ-sol çatışmalarının artması
• öğrenci hareketlerinin radikalleşmesi
• hükûmetlerin istikrar sağlayamaması
• devlet otoritesinin zayıfladığı düşüncesi

Sonuçları

• hükûmet istifa etti
• bazı özgürlükler sınırlandırıldı
• baskıcı tedbirler arttı
• askerî vesayet yeniden görünür hâle geldi

Önemi

12 Mart, Türkiye’de demokratik süreçlerin askerî müdahaleler yoluyla yeniden biçimlendirilebildiğini gösteren önemli olaydır.

Kıbrıs Meselesi ve 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı

Kıbrıs meselesi, 1960 sonrası Türk dış politikasının en önemli başlıklarından biridir.

Sorunun kaynağı

• Kıbrıs’ta Türk ve Rum toplumları birlikte yaşıyordu.
• Rum tarafı Enosis yani adanın Yunanistan’a bağlanmasını istiyordu.
• Kıbrıs Türkleri güvenlik tehdidi altındaydı.

Gelişmeler

1960’ta Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu; ancak ortaklık yapısı uzun ömürlü olmadı. 1963’ten itibaren Türk toplumuna yönelik saldırılar arttı. Türkiye müdahale hazırlığı yaptığında ABD Başkanı Johnson’ın mektubu Ankara-Washington ilişkilerinde kriz yarattı.

1974 Barış Harekâtı

Yunan destekli darbe ile adanın Yunanistan’a bağlanma tehlikesi doğunca Türkiye garantörlük hakkına dayanarak müdahale etti.

Sonuçları

• Kıbrıs Türklerinin güvenliği sağlandı
• ada fiilen ikiye ayrıldı
• Türkiye dış baskılar ve ambargo ile karşılaştı
• Türk dış politikasında bağımsız karar alma iradesi güçlendi

Önemi

Kıbrıs Barış Harekâtı, Türkiye’nin Soğuk Savaş koşullarında bile blok siyasetine tamamen bağımlı hareket etmediğini; millî güvenlik söz konusu olduğunda bağımsız tavır alabildiğini gösterir.

🟧 Uyarı: Kıbrıs meselesi sadece dış politika konusu değil; aynı zamanda Türkiye’nin egemenlik, güvenlik ve Batı ile ilişkilerini yeniden değerlendirdiği kırılma noktasıdır.

1970’lerde Ekonomik ve Siyasal Bunalım

1970’li yıllar Türkiye için hem ekonomik hem siyasal bakımdan çok zorlu geçti.

Ekonomik nedenler

• petrol krizinin etkisi
• dış ticaret açıkları
• enflasyon
• döviz sıkıntısı
• sanayi üretiminde darboğazlar

Siyasal nedenler

• koalisyon hükûmetlerinin istikrarsızlığı
• sağ-sol ideolojik çatışma
• sokak şiddetinin tırmanması
• devlet otoritesinin zayıflaması

Sonuçları

• günlük hayat şiddet ortamından etkilendi
• ekonomik sıkıntılar geniş halk kesimlerini zorladı
• demokratik sistem ağır baskı altına girdi
• yeni askerî müdahale zemini oluştu

24 Ocak 1980 Kararları

Türkiye’nin içine girdiği ekonomik kriz karşısında alınan 24 Ocak kararları, ekonomik model değişikliğinin başlangıcı kabul edilir.

Amaçları

• enflasyonu düşürmek
• ihracatı artırmak
• ekonomiyi dışa açmak
• devlet müdahalesini azaltmak
• serbest piyasa anlayışını güçlendirmek

Önemi

Bu kararlar, Türkiye’nin ekonomik yapısında yeni dönemin kapısını açmıştır. Daha korumacı ve devlet ağırlıklı modelden, dışa açık ve liberal yönelimli modele geçişin temelini oluşturur.

12 Eylül 1980 Darbesi

Neden gerçekleşti?

• artan siyasal şiddet
• sağ-sol çatışmasının kontrolden çıkması
• ekonomik kriz
• hükûmetlerin çözüm üretememesi
• devlet otoritesinin zayıflaması

Sonuçları

• siyasi partiler kapatıldı
• parlamento dağıtıldı
• sıkıyönetim uygulandı
• çok sayıda kişi gözaltına alındı ve yargılandı
• sendikalar, dernekler ve basın üzerinde baskı arttı
• yeni anayasa hazırlık süreci başladı

Önemi

12 Eylül, Türkiye’de yalnızca yönetim değişikliği değil; toplumsal ve siyasal hayatın bütünü üzerinde yeniden düzenleyici etki yaratmıştır.

1982 Anayasası ve Yeni Düzen

12 Eylül sonrasında hazırlanan 1982 Anayasası, Türkiye’de devlet-toplum ilişkilerini ve siyasal sistemi yeniden tanımladı.

Başlıca özellikleri

• yürütme daha güçlü hâle getirildi
• temel haklar 1961 Anayasası’na göre daha sınırlı düzenlendi
• devlet otoritesini önceleyen yapı benimsendi

Önemi

1982 Anayasası, 1980 sonrası Türkiye’nin siyasal yapısını uzun yıllar etkileyen ana çerçeve olmuştur.

Toplumsal Hayatta Kültürel Değişim

1960 sonrasındaki Türkiye’de sadece siyaset ve ekonomi değil, kültür ve gündelik yaşam da değişti.

Başlıca gelişmeler

• eğitim yaygınlaştı
• üniversite öğrencisi sayısı arttı
• televizyon geniş kitleler üzerinde etkili oldu
• popüler kültür güçlendi
• arabesk ve yeni kent kültürü gelişti
• kadınların eğitim ve çalışma hayatına katılımı arttı
• gençlik kültürü daha görünür oldu

Önemi

Bu gelişmeler, modernleşmenin sadece devlet kurumlarıyla değil; gündelik yaşam alışkanlıklarıyla da ilerlediğini gösterir.

Toplumsal Devrim Çağında Dünya ve Türkiye Konusunun Genel Çerçevesi

Bu konunun ana mantığı şu başlıklarda toplanabilir:

• Soğuk Savaş’ın toplumsal etkileri vardır.
• 1960 sonrası dünya, gençlik, kadın, işçi ve medya hareketleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
• Türkiye’de siyasal gelişmeler ekonomik ve toplumsal dönüşümden bağımsız değildir.
• Göç, şehirleşme, sanayileşme ve eğitim yaygınlaşması toplumu kökten değiştirmiştir.
• Askerî müdahaleler, demokratikleşme sürecinin kırılganlığını göstermiştir.
• 1980 sonrası ekonomik model değişimi yeni dönemin habercisidir.

AYT Açısından Özellikle Bilinmesi Gereken Noktalar

Bu ünitede özellikle şu bağlantılar net kurulmalıdır:

• 1960 sonrası dünya → bloklar arası rekabetin toplumsal boyut kazanması
• 1968 hareketleri → gençliğin siyasal aktör hâline gelmesi
• petrol krizi → dünya ve Türkiye ekonomisinin sarsılması
• 27 Mayıs → ilk askerî müdahale, 1961 Anayasası
• 12 Mart → muhtıra ve baskıcı dönem
• Kıbrıs Barış Harekâtı → Türkiye’nin bağımsız güvenlik politikası
• 24 Ocak Kararları → ekonomik model değişimi
• 12 Eylül → siyasal ve toplumsal yapının yeniden düzenlenmesi
• göç ve şehirleşme → toplumsal dönüşümün ana dinamiği
• işçi hareketleri → sanayileşme ve sınıfsal yapının değişmesi

Genel Değerlendirme

Toplumsal Devrim Çağı, dünya tarihinde devlet merkezli anlatımdan toplum merkezli dönüşümlere geçilen dönemdir. Bu çağda yalnızca savaşlar ve antlaşmalar değil; gençlik hareketleri, işçi sınıfı, kadın hakları, medya, şehirleşme ve ekonomik modeller de tarih yapıcı unsurlar hâline gelmiştir.

Türkiye ise bu dönemde hem sanayileşme ve modernleşmesini derinleştirmiş hem de ciddi siyasal kırılmalar yaşamıştır. 1960 sonrası Türkiye’yi anlamak için darbeleri tek başına değil; göç, şehirleşme, planlı kalkınma, ideolojik kutuplaşma ve toplumsal dönüşümle birlikte değerlendirmek gerekir.